زنگ خطر در خطوط سه خودروساز بزرگ کشور

 کارنامه ۲ماهه سه خودروساز بزرگ کشور نشان می‌دهد سال۱۴۰۵ برای صنعت خودرو با کاهش قابل‌توجه تیراژ آغاز شده است. مجموع تولید ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در این مدت به کمتر از ۷۳هزار دستگاه رسیده است که نسبت به بازه مشابه سال گذشته افت ۴۸درصدی را نشان می‌دهد.

تازه‌ترین آمار تولید سه خودروساز بزرگ کشور نشان می‌دهد روند نزولی تیراژ که از اسفند سال گذشته آغاز شده بود در اردیبهشت نیز ادامه یافته، به‌طوری‌که مجموع تولید خودرو‌های سواری در ۲ماه نخست امسال نسبت به بازه مشابه سال گذشته با افتی ۴۸درصدی مواجه شده است. بررسی آمار‌ها نشان می‌دهد ایران‌خودرو در این مدت ۳۳درصد، سایپا ۶۶درصد و پارس‌خودرو ۷۸درصد کمتر از ۲ماه ابتدایی سال گذشته خودرو تولید کرده‌اند؛ آماری که از تشدید مشکلات تولید در صنعت خودرو حکایت دارد. این افت سنگین در شرایطی رخ داده که فروردین‌ماه نیز با کاهش ۶۸درصدی تولید همراه بود و تولید به یک‌سوم رسید. بسیاری از فعالان صنعت خودرو پیش‌بینی می‌کردند که تبعات مشکلات انباشته خودروسازان از سال گذشته، در ماه‌های پیش روی ۱۴۰۵ بیش از پیش خود را در آمار تولید نشان دهد.

اما در میان سه خودروساز بزرگ، پارس‌خودرو بیشترین افت را تجربه کرده و با کاهش ۷۸درصدی تیراژ، رکورددار سقوط تولید در ۲ماه نخست سال شده است. تیراژ این شرکت به پایین‌ترین سطوح سال‌های اخیر رسیده و نشان می‌دهد مشکلات تامین قطعه، محدودیت نقدینگی و اختلال در برنامه‌های تولید بیش از سایر خودروسازان بر عملکرد این شرکت اثر گذاشته است. پس از پارس‌خودرو، سایپا با افت ۶۶درصدی قرار دارد؛ کاهشی که می‌تواند در ماه‌های آینده تبعات بیشتری برای این شرکت ایجاد کند؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از تعهدات فروش سال گذشته هنوز باقی مانده و افت تولید، انجام این تعهدات را با دشواری بیشتری مواجه خواهد کرد. در مقابل، ایران‌خودرو با وجود افت ۳۳درصدی، وضعیت بهتری نسبت به ۲خودروساز دیگر دارد. هرچند این شرکت نیز از مشکلات عمومی صنعت خودرو مصون نبوده، اما به نظر می‌رسد توانسته بخشی از آثار جنگ، کمبود نقدینگی و اختلالات زنجیره تامین را مدیریت کند. با این حال کاهش تولید در بزرگ‌ترین خودروساز کشور نیز نشان می‌دهد بحران تیراژ تنها محدود به یک یا دو شرکت نیست و کل صنعت خودرو را به چالش کشانده است. آنچه مشخص است دلایل افت دوماهه تیراژ خودروسازی را باید در مجموعه عوامل کوتاه‌مدت و بلندمدت جست‌و‌جو کرد. بخشی از کاهش تیراژ به پیامد‌های جنگ و فضای نااطمینانی در شرایط اقتصادی و سیاسی کشور بازمی‌گردد؛ به‌طوری‌که اختلال در فرآیند‌های تامین و مشکلات لجستیکی، همگی بر روند تولید اثرگذار بوده‌اند. در کنار این موضوع، صنعت خودرو از سال گذشته نیز با مشکلات متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کرد؛ مشکلاتی که نه‌تنها برطرف نشدند، بلکه وارد سال جدید نیز شدند. یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، بحران نقدینگی است. خودروسازان طی سال‌های اخیر به‌دلیل شکاف میان قیمت کارخانه و هزینه واقعی تولید، با زیان انباشته سنگینی مواجه شده‌اند. قیمت‌گذاری دستوری موجب شده بخش قابل‌توجهی از منابع مالی مورد نیاز تولید از دسترس خودروسازان خارج شود و شرکت‌ها برای تامین سرمایه در گردش با دشواری روبه‌رو شوند. نتیجه این وضعیت کاهش توان خرید قطعات، تاخیر در پرداخت مطالبات قطعه‌سازان و در نهایت افت تولید بوده است.

از سوی دیگر، قطعه‌سازان نیز تحت‌تاثیر رشد نرخ ارز، افزایش هزینه مواد اولیه و کمبود نقدینگی قرار دارند. هرچه توان مالی خودروسازان برای تسویه بدهی‌ها کاهش یابد، زنجیره تامین نیز با اختلال بیشتری روبه‌رو می‌شود. این چرخه معیوب در نهایت خود را در آمار تولید نشان می‌دهد؛ بنابراین افت تیراژ ۲ماه نخست سال را نمی‌توان صرفا نتیجه تحولات اخیر دانست، بلکه بخشی از آن محصول انباشت مشکلاتی است که طی سال‌های گذشته شکل گرفته‌اند.

نکته قابل‌توجه آن است که افت تولید در شرایطی رخ داده که خودروسازان همچنان با حجم بالایی از تعهدات فروش سال گذشته مواجه هستند. بخش مهمی از خودرو‌های ثبت‌نامی هنوز تحویل نشده و شرکت‌ها ناچارند بخشی از تولید امسال را صرف ایفای تعهدات گذشته کنند. کاهش تیراژ به معنای آن است که انجام این تعهدات دشوارتر خواهد شد و احتمال افزایش زمان انتظار مشتریان وجود دارد. این موضوع به‌ویژه برای سایپا اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا افت ۶۶درصدی تولید می‌تواند برنامه تحویل خودرو‌های فروخته‌شده را تحت فشار قرار دهد. در هر صورت اینکه چشم‌انداز تولید نیز چندان امیدوارکننده به نظر نمی‌رسد. اگرچه ممکن است با فروکش کردن برخی محدودیت‌های مقطعی، بخشی از افت تولید در ماه‌های آینده جبران شود، اما نشانه‌ای از بازگشت سریع صنعت خودرو به مسیر رشد دیده نمی‌شود. مهم‌ترین دلیل این موضوع، تداوم همان سیاست‌هایی است که طی سال‌های اخیر زمینه‌ساز بحران مالی خودروسازان شده‌اند. تا زمانی که نظام قیمت‌گذاری اصلاح نشود و امکان فروش محصولات متناسب با هزینه‌های تولید فراهم نشود، تامین نقدینگی مورد نیاز برای افزایش تیراژ دشوار خواهد بود. در واقع صنعت خودرو اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که حفظ سطح فعلی تولید نیز نیازمند تغییر در سیاست‌های کلان است. ادامه قیمت‌گذاری دستوری، محدودیت‌های مالی و عدم ثبات شرایط سیاسی و اقتصادی کشور و نااطمینانی‌ها امکان جهش تولید را از خودروسازان سلب کرده است؛ بنابراین اگر سیاستگذار قصد دارد روند نزولی تولید متوقف شود، ناچار است در رویکرد‌های خود به‌ویژه در حوزه قیمت‌گذاری و تامین مالی تجدیدنظر کند. در غیر این صورت، آمار‌های ماه‌های آینده نیز احتمالا روایتگر ادامه رکود تولید و افزایش فاصله میان برنامه‌های اعلامی و واقعیت صنعت خودرو خواهد بود.

کارنامه ۲ماهه خودرو

کارنامه ۲ماهه خودروسازان نشان می‌دهد که صنعت خودرو در ابتدای سال جاری عملکرد قابل قبولی از منظر تیراژ نداشته است. همان‌طور که اشاره شد، مجموع تولید سه خودروساز بزرگ کشور در ۲ماه نخست سال۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۸درصد کاهش یافته است.

در این میان، ایران‌خودرو با وجود افت تولید، همچنان بهترین عملکرد را در میان سه خودروساز بزرگ کشور به ثبت رسانده است. این شرکت در اردیبهشت‌ماه ۴۴هزار و ۷۲۹دستگاه خودرو تولید و بیش از ۴۱هزار دستگاه را به فروش رساند. مجموع تولید ایران‌خودرو در ۲ماه نخست سال جاری به ۵۶ هزار دستگاه رسید؛ این در حالی است که این خودروساز در مدت مشابه سال گذشته حدود ۸۴هزار دستگاه خودرو تولید کرده بود؛ بنابراین تیراژ تولید ایران‌خودرو در ۲ماه امسال افتی ۳۳درصدی را تجربه کرده است. بررسی ترکیب محصولات این شرکت نشان می‌دهد که گروه پژو همچنان بیشترین سهم را در سبد تولیدی ایران‌خودرو به خود اختصاص داده و پس از آن خانواده سورن قرار دارد. ایران‌خودرو در ۲ماه نخست امسال حدود ۱۷هزار دستگاه از محصولات گروه پژو تولید کرده که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۲۶هزار و ۱۳۲دستگاه بود. همچنین تولید سورن از حدود ۲۳هزار دستگاه در ۲ماه سال گذشته به حدود ۱۴هزار دستگاه در سال جاری کاهش یافته است. در میان محصولات این شرکت نیز پس از هایما، رانا با تولید حدود ۲هزار و ۶۰۰ دستگاه کمترین تیراژ را به خود اختصاص داده است.

سایپا، اما افت به‌مراتب شدیدتری را تجربه کرده است. این شرکت در اردیبهشت‌ماه تنها ۱۲ هزار و ۴۶۵ دستگاه خودرو تولید کرد. بر اساس گزارش ارسالی به سامانه کدال، مجموع تولید سایپا در ۲ماه نخست سال جاری به ۱۳هزار و ۸۹۰دستگاه رسیده؛ درحالی‌که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۴۱هزار و ۲۸۸دستگاه بود. به این ترتیب تیراژ تولید این خودروساز با افتی ۶۶درصدی مواجه شده است.

بیشترین سهم تولید سایپا در این مدت به خانواده X ۲۰۰ اختصاص داشته و پس از آن وانت ۱۵۱، شاهین و محصولات چانگان قرار گرفته‌اند. این شرکت در ۲ماه نخست امسال ۹هزار و ۴۱دستگاه از خانواده X ۲۰۰، یک هزار و ۸۱۱ دستگاه شاهین، ۲هزار و ۶۱۱دستگاه وانت ۱۵۱ و ۳۲۷دستگاه از محصولات خانواده چانگان تولید کرده است. در این میان، پارس‌خودرو بیشترین افت تولید را در بین خودروسازان بزرگ کشور به ثبت رسانده است. این شرکت در اردیبهشت‌ماه تنها ۲هزار و ۲۸۷دستگاه خودرو تولید کرد. بر اساس اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال، مجموع تولید پارس‌خودرو در ۲ماه نخست سال جاری به ۲هزار و ۹۷۷دستگاه رسیده است. این در حالی است که این شرکت در مدت مشابه سال گذشته ۱۳هزار و ۴۳۸دستگاه خودرو تولید کرده بود؛ بنابراین پارس‌خودرو با افتی ۷۸درصدی، رکورددار کاهش تیراژ در میان سه خودروساز بزرگ کشور محسوب می‌شود. بخش عمده تولید این شرکت نیز به گروه Q ۲۰۰ اختصاص داشته که با تیراژ ۲هزار و ۱۵۴دستگاه، اصلی‌ترین محصول تولیدی پارس‌خودرو در ۲ماه نخست امسال بوده است.