نبرد پنهان میان خودرو‌های خودران و رانندگان انسانی در چین

 در طول سال گذشته، شهر «چینگ‌دائو» به یکی از مراکز اصلی آزمایش خودرو‌های خودران در جهان تبدیل شده است. شرکت «نیولیکس» تاکنون حدود ۱۲۰۰ خودروی بدون راننده مخصوص تحویل کالا را در این شهر فعال کرده و در نظر دارد این تعداد را تا پایان سال به ۴۰۰۰ دستگاه برساند. چینگ‌دائو با اجرای طرح‌های تاکسی رباتیک و تحویل کالا با پهپاد، اکنون نمادی از رشد سریع هوش مصنوعی در چین و همچنین محل چالش روزافزون میان فناوری‌های خودکار و رانندگان انسانی است.

براساس گزارشی از اکونومیست، خودرو‌های خودران در سراسر چین با شتابی فزاینده در حال گسترش هستند. برآورد‌ها نشان می‌دهد که تا پایان سال ۲۰۲۵، حدود ۳۳ هزار ربات تحویل‌دهنده در مسیر‌های کوتاه‌برد این کشور فعال بوده‌اند و انتظار می‌رود تعداد تاکسی‌های بدون راننده در سال ۲۰۲۶ به ۱۴ هزار دستگاه برسد. موسسه «گلدمن ساکس» پیش‌بینی می‌کند که چین ظرف پنج سال آینده می‌تواند صاحب ۷۰۰ هزار تاکسی رباتیک شود؛ رقمی که معادل ۱۲ درصد از کل ناوگان تاکسی‌های اینترنتی این کشور خواهد بود. همچنین شرکت بزرگ تحویل غذای «میتوآن» بر این باور است که پهپاد‌ها در نهایت مسوولیت انجام ۱۰ درصد از تحویل‌های فوری غذا را بر عهده خواهند گرفت؛ خدماتی که حجم آن در سال گذشته به ۶۰ میلیارد مرتبه رسید. با این حال، این دگرگونی فناورانه روی دیگری نیز دارد؛ هر تحویل هوشمند می‌تواند به بهای از دست رفتن شغل یک راننده انسانی تمام شود و این امر، چالشی جدی را پیش روی مقامات چینی قرار داده است. پکن در تلاش است تا ضمن دستیابی به جایگاه پیشرو در فناوری هوش مصنوعی، از پیامد‌های ناگوار «بیکاری گسترده» پیشگیری کند. در همین راستا، نهاد‌های نظارتی به توسعه‌دهندگان فناوری هشدار داده‌اند که نباید هدف مستقیم توسعه هوش مصنوعی را حذف و جایگزینی نیروی کار انسانی قرار دهند. یکی از پرسش‌های بنیادین این است که آیا خودکارسازی (اتوماسیون) واقعا می‌تواند در آینده‌ای نزدیک، میلیون‌ها نیروی کار را خانه‌نشین کند؟ واقعیت این است که روند توسعه این فناوری در بسیاری از شهرها، به دلیل گره‌های ترافیکی و نقص‌های فنی با کندی مواجه شده است. تاکنون هیچ شرکتی نتوانسته است بیش از ۱۲۰۰ خودروی خودران را به طور هم‌زمان در یک شهر مستقر کند؛ حتی در چینگ‌دائو نیز شمار خودرو‌های شرکت «نیولیکس»، به دلیل اختلال در جریان عبور و مرور، پیوسته در نوسان بوده است. با وجود اعمال محدودیت‌های زمانی برای تحویل کالا، تجمع این خودرو‌ها همچنان در مواردی به مسدود شدن خیابان‌ها می‌انجامد. در شهر «ووهان» نیز که میزبان یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های تاکسی رباتیک در جهان است، این خودرو‌های بدون سرنشین چالش‌های مشابهی را رقم زده‌اند. شرکت «بایدو» که مدیریت حدود ۱۰۰۰ تاکسی بدون راننده را در این شهر بر عهده دارد، در ماه مارس گذشته با حادثه‌ای جدی مواجه شد؛ در این رویداد، ده‌ها خودرو به ناگاه از کار افتادند و موجب توقف کامل ترافیک شدند؛ وضعیتی غافلگیرکننده که در نهایت، مداخله نیرو‌های امدادی برای نجات و انتقال مسافران را در پی داشت. در واکنش به این اتفاق، دولت مرکزی چین صدور مجوز‌های جدید برای تاکسی‌های رباتیک را موقتا به حالت تعلیق درآورده است.

پرسش دوم به این موضوع می‌پردازد که کدام مشاغل بیشتر در معرض تهدید قرار دارند. در شهر چینگ‌دائو، مقامات نگرانی چندانی ندارند؛ چرا که خدمات شرکت «نیولیکس» عمدتا جایگزین رانندگان سالخورده‌ای می‌شود که به کار‌های سخت و کم‌درآمد مشغولند، مشاغلی که نسل جوان تمایل چندانی به پذیرش آنها ندارد. با این حال، مشاغل مربوط به جابه‌جایی مسافر و تحویل مستقیم کالا به مشتریان، از حساسیت بسیار بیشتری برخوردارند. پلتفرم‌های آنلاین در چین حدود ۲۲ میلیون نیروی کار را به خدمت گرفته‌اند که بخش عمده‌ای از آنان را جوانان مهاجر تشکیل می‌دهند؛ آن هم در شرایطی که این کشور پیش از این نیز با چالش نرخ بالای بیکاری جوانان دست‌به‌گریبان بوده است. علاوه بر این، این رانندگان توانایی بالایی در سازماندهی اعتراضات صنفی دارند؛ نمونه بارز آن، اعتراضاتی بود که در سال ۲۰۲۴ در شهر ووهان شکل گرفت. شرکت‌های فعال در حوزه خودکارسازی، برای کاستن از این تنش‌های اجتماعی، دوره‌های آموزشی جدیدی را آغاز کرده‌اند. به عنوان نمونه، شرکت «میتوآن» در شانگهای مشغول آموزش نیرو‌های کار برای پشتیبانی از عملیات پروازی پهپادهاست؛ این آموزش‌ها مراحلی همچون بارگیری غذا تا نظارت بر مسیر‌های پروازی را در بر می‌گیرد. گرچه این طرح در حال حاضر ابعاد محدودی دارد و تنها حدود ۲۰۰ نفر را شامل می‌شود، اما انتظار می‌رود در آینده گسترش یابد. در نهایت، ماهیت و هدف نهایی خودکارسازی، جایگزینی ماشین به جای نیروی انسانی است. اگرچه چین ناگزیر گام‌به‌گام در این مسیر پیش خواهد رفت، اما چشم جهان به این تجربه دوخته شده است تا ببیند آیا الگوی «خودکارسازی انسان‌محور» در این کشور می‌تواند از پیامد‌های ناگوار فناوری بر معیشت کارگران بکاهد یا خیر؟