جهش ۴۹ درصدی قیمت کارخانه‌ای؛ کاهش گسل یا شوک قیمتی؟

 قیمت جدید محصولات ایران‌خودرو بر اساس مصوبه هیات‌مدیره این شرکت تعیین شد. بررسی ها نشان می‌دهد این خودروساز به‌طور میانگین ۴۹.۱درصد به قیمت کارخانه‌ای محصولات خود افزوده است؛ افزایشی که ریشه آن بیش از هر چیز در جهش هزینه‌های تولید و رشد بهای نهاده‌های اصلی خودروسازی قابل تحلیل است.

در حالی بازار خودرو هنوز از شوک‌های قیمتی ماه‌های گذشته بازار خارج‌نشده که نامه اخیر مدیرعامل ایران‌خودرو به رئیس اداره نظارت بر ناشران گروه صنعتی و معدنی سازمان بورس و اوراق‌بهادار، بار دیگر صنعت خودرو را به کانون توجه بازگردانده است. در این نامه، قیمت جدید محصولات تولیدی ایران‌خودرو به‌صورت رسمی اعلام و مبنای این تغییر نرخ‌ها، مصوبه هیات مدیره گروه صنعتی ایران‌خودرو عنوان شده‌است؛ تصمیمی که برای سومین بار، بدون دخالت مستقیم سیاستگذار خودرو و شورای‌رقابت اتخاذ‌شده و جدول مقایسه‌ای قیمت‌های قدیم و جدید نیز به طور شفاف به سازمان بورس ارائه شده‌است.

بررسی این جدول نشان می‌دهد؛ قیمت کارخانه‌ای محصولات ایران‌خودرو به طور میانگین۴۹.۱درصد افزایش یافته‌است؛ رقمی که در شرایط فعلی اقتصاد ایران، نه تنها یک محاسبه قیمتی ساده تلقی نمی‌شود، بلکه حامل پیام‌های مهمی درباره وضعیت هزینه‌ای صنعت خودرو، آینده قیمت‌گذاری دستوری و ظرفیت بازار برای جذب شوک‌های جدید است. این افزایش قیمت در حالی رخ‌داده که سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، به تازگی با اصلاح مجدد قیمت خودرو مخالفت کرده‌بود، با این‌حال داده‌های هزینه‌ای و شاخص‌های رسمی، تصویر متفاوتی از واقعیت تولید خودرو ارائه می‌دهند. بررسی بهای نهاده‌های تولید نشان می‌دهد؛ از تیرماه سال‌جاری تا انتهای آذرماه، هزینه تولید خودرو با شتابی بسیار بیشتر از رشد قیمت فروش افزایش یافته‌است.

داده‌های رسمی بورس کالا حاکی از آن است که در فاصله تیر تا آذر ۱۴۰۴، قیمت نهاده‌های اصلی خودروسازی با جهش‌های سنگین مواجه‌شده و مواد اولیه موردنیاز برای تولید خودرو به طور میانگین ۵۳درصد افزایش قیمت را تجربه کرده‌اند. این بدان معناست که خودروساز برای تولید یک خودرو با همان سطح کیفیت و تجهیزات تیرماه، اکنون باید به طور متوسط ۵۳درصد هزینه بیشتری برای خرید مواد اولیه بپردازد، بدون آنکه تغییر محسوسی در مشخصات فنی یا امکانات محصول ایجادشده باشد. این فشار هزینه‌ای در شرایطی بر خودروسازان تحمیل شده که از تیرماه تاکنون، قیمت خودرو تنها یک بار و آن هم در مهرماه، افزایش‌یافته و آن افزایش نیز برای بسیاری از محصولات کمتر از ۱۰درصد بوده‌است. به بیان دیگر، هزینه تمام شده تولید خودرو با سرعتی بسیار بالاتر از قیمت فروش رشد کرده و شکاف میان این دو، از یک ناهماهنگی مقطعی به یک چالش بزرگ خودروسازی تبدیل شده‌است. نتیجه این وضعیت، فشار بر حاشیه سود ناخالص خودروسازان بوده‌است؛ حاشیه‌ای که در صورت‌های مالی اخیر، نشانه‌هایی از بهبود محدود آن دیده می‌شد، اما با تداوم رشد هزینه‌ها و محدودیت‌های قیمتی، بار دیگر در معرض بازگشت به زیان قرار گرفته‌است. شاخص‌های تورمی نیز این تصویر را تایید می‌کنند.

بر اساس آخرین آمار منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، تورم تولیدکننده بخش خودرو در تابستان سال‌جاری نسبت به فصل قبل ۱۰.۶درصد افزایش یافته‌است. این رشد فصلی که حساس‌ترین شاخص برای سنجش تغییرات آنی قیمت نهاده‌ها محسوب می‌شود، نشان می‌دهد هزینه‌های تولید خودرو حتی در افق کوتاه‌مدت نیز با شتاب قابل‌توجهی در حال افزایش است. افزایش قیمت مواد اولیه، رشد هزینه قطعات وارداتی، بالارفتن هزینه انرژی، دستمزد نیروی کار و هزینه‌های مالی بنگاه‌ها، همگی در این شاخص منعکس شده‌اند؛ عواملی که صنعت خودرو به شدت به آنها وابسته است و کوچک‌ترین نوسان در هریک، مستقیما بر بهای تمام شده تولید اثر می‌گذارد.

در مقیاس سالانه، شدت فشار تورمی آشکارتر می‌شود. تورم تولیدکننده این بخش نسبت به فصل مشابه سال‌قبل به ۳۳.۳درصد رسیده‌است؛ به این معنا که سطح هزینه‌های تولیدکنندگان خودرو در تابستان امسال بیش از یک سوم بالاتر از تابستان ۱۴۰۳ قرار گرفته‌است. این رقم نشان می‌دهد شوک‌های هزینه‌ای نه تنها مهار نشده‌اند، بلکه نسبت به سال‌گذشته نیز تشدید شده‌اند. چنین وضعیتی، ادامه سیاست‌های قیمت‌گذاری دستوری یا اعمال محدودیت‌های فروش را به عاملی برای تعمیق شکاف میان هزینه تولید و قیمت فروش تبدیل می‌کند؛ شکافی که در نهایت خود را به‌صورت افزایش زیان انباشته در صورت‌های مالی خودروسازان نشان می‌دهد.

در این میان، تورم سالانه یا میانگین چهار فصل منتهی به تابستان امسال که رقم ۳۰.۵درصد را ثبت کرده، شاید مهم‌ترین شاخص برای تحلیل روند هزینه‌ای خودروسازان باشد. این شاخص، تصویری دقیق‌تر از مسیر تورم در افق بلندمدت ارائه می‌دهد و عبور آن از مرز ۳۰درصد نشان می‌دهد افزایش هزینه‌ها در این صنعت را نمی‌توان نادیده گرفت. به بیان دیگر، رشد هزینه تولید دیگر صرفا نتیجه عوامل فصلی یا مقطعی نیست، بلکه حاصل تلفیق مجموعه‌ای از متغیر‌های کلان از جمله تورم عمومی، تحریم‌های اقتصادی، افزایش نرخ ارز، محدودیت‌های بین‌المللی در انتقال پول و واردات قطعات و همچنین خروج شرکای خارجی خودروسازی از کشور است؛ عواملی که همگی با افزایش نااطمینانی، هزینه تولید خودرو در ایران را به طور معناداری بالا برده‌اند. در چنین بستری، افزایش ۴۹درصدی قیمت محصولات ایران‌خودرو، هرچند از منظر مصرف‌کننده شوکی قابل توجه تلقی می‌شود، اما از منظر تولیدکننده، تلاشی برای نزدیک کردن قیمت فروش به واقعیت‌های هزینه‌ای است. با این‌حال تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد؛ چنین تصمیم‌هایی معمولا با واکنش سیاستگذار خودرو مواجه می‌شود.

سیاستگذاری که سال‌هاست با هدف تنظیم‌بازار، به قیمت‌گذاری دستوری متوسل شده و نتیجه آن، انباشت زیان در صورت‌های مالی خودروسازان بوده‌است. اما طبق آخرین آمار منتشرشده در سامانه کدال، زیان انباشته شرکت ایران‌خودرو تا پایان آذرماه امسال به ۱۲۶.۱همت رسیده‌است. این رقم در شهریورماه ۱۳۴.۱همت بود و به این‌ترتیب، در سه ماهه پاییز حدود ۸همت، معادل ۶درصد، از زیان انباشته این شرکت کاسته شده‌است؛ کاهشی که در مقایسه با روند سایر خودروسازان، نشانه‌ای از بهبود نسبی وضعیت مالی ایران‌خودرو تلقی می‌شود، آن هم در شرایطی که دو خودروساز بزرگ دیگر، در همین بازه زمانی با رشد شتابان زیان انباشته مواجه بوده‌اند. با این‌حال، پرسش اصلی آن است که آیا بازار توان جذب افزایش ۴۹درصدی قیمت کارخانه‌ای را دارد یا خیر؟ شواهد نشان می‌دهد بازار خودرو، به‌ویژه در بخش خودرو‌های داخلی، با محدودیت جدی در سمت تقاضا مواجه است. کاهش قدرت خرید خانوارها، رشد هزینه‌های معیشتی و رکود نسبی در معاملات، همگی از کاهش ظرفیت بازار برای پذیرش شوک‌های قیمتی حکایت دارند.

در چنین فضایی، برخی فعالان بازار معتقدند افزایش قیمت جدید ایران‌خودرو، بیش از آنکه به رشد قیمت‌ها در بازار آزاد منجر شود، می‌تواند به کاهش شکاف میان قیمت کارخانه و بازار کمک کند؛ شکافی که در سال‌های اخیر، خود به یکی از عوامل اصلی شکل‌گیری تقاضای سرمایه‌ای و سوداگری در بازار خودرو تبدیل شده‌بود. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که حتی اگر این افزایش قیمت به کاهش شکاف قیمتی منجر شود، اثر روانی آن می‌تواند انتظارات تورمی را در بازار تشدید کرده و به موج جدیدی از افزایش قیمت‌ها دامن بزند. در نهایت می‌توان گفت؛ صنعت خودروی ایران در تلاقی دو مسیر پرچالش قرار گرفته‌است: از یک سو، فشار فزاینده هزینه‌های تولید که ادامه فعالیت بدون تعدیل قیمت را دشوار می‌کند و از سوی دیگر، محدودیت‌های بازار و سیاستگذاری که امکان انتقال کامل این هزینه‌ها به قیمت فروش را سلب کرده است. در چنین شرایطی، افزایش ۴۹درصدی قیمت محصولات ایران‌خودرو نه یک تصمیم ناگهانی، بلکه نتیجه انباشته شدن فشار‌های هزینه‌ای در ماه‌های گذشته است؛ فشاری که اگر به‌صورت تدریجی و منظم مدیریت می‌شد، شاید امروز به چنین جهشی در قیمت‌ها منجر نمی‌شد.

تغییرات قیمتی محصولات ایران خودرو

ایران‌خودرو در حالی قیمت جدید محصولات تولیدی خود را روی وب‌سایت شرکت خود به روزرسانی کرده که بررسی قیمتی «دنیای‌اقتصاد» از ۲۶ مدل خودرو حکایت از رشد به‌طور میانگین ۴۹.۱‌درصدی دارد. در خردادماه ۲۳‌درصد و در مهرماه نیز کمتر از ۶‌درصد بود. نگاهی به محصولات تولیدی این گروه خودروساز همچنین نشان می‌دهد، چند محصول جدید از خانواده تارا اتوماتیک، سورن‌پلاس، پژو ۲۰۷ دستی و راناپلاس به فهرست اعلامی اضافه شده‌اند که بهای قبلی برای آنها ذکر نشده و بنابراین در محاسبات قیمتی، قیمت آنها لحاظ نشده‌است. در فهرست به روزرسانی شده شرکت ایران‌خودرو، بیشترین افزایش قیمت مربوط به خودروی پژو ۲۰۷ سقف شیشه‌ای رینگ فولادی است که درحالی‌که پیش‌تر قیمت کارخانه‌ای آن ۷۲۳میلیون‌تومان بود.

در فهرست جدید ایران‌خودرو بهای آن به یک‌میلیارد و ۱۹۱میلیون‌تومان افزایش یافته‌است؛ این‌یعنی بهای این خودرو با رشد ۴۶۸‌میلیون تومانی معادل ۶۴.۷‌درصدی مواجه شده‌است. در جایگاه دوم رشد قیمت، پژو ۲۰۷ دستی سقف شیشه‌ای ارتقایافته قرارگرفته‌است. بهای قبلی این خودرو ۷۴۵میلیون‌تومان بوده، اما حالا به یک‌میلیارد و ۲۱۱میلیون‌تومان افزایش یافته‌است. رشد قیمت این خودرو ۴۶۶‌میلیون‌تومان معادل ۶۲.۵‌درصد بوده‌است. خودروی دیگری که بیشترین رشد قیمت را نشان می‌دهد و در رتبه سوم جای گرفته‌است؛ پژو ۲۰۷ اتوماتیک سقف شیشه‌ای رینگ آلومینیومی است. قیمت این خودرو پیش از این از سوی خودروساز ۸۵۶‌میلیون‌تومان اعلام‌شده بود، اما در فهرست جدید قیمت آن به یک‌میلیارد و ۳۸۹‌میلیون تومان رسیده‌است؛ این‌یعنی رشد قیمت این خودرو ۵۳۳‌میلیون‌تومان معادل ۶۲.۲‌درصد بوده‌است.

در فهرست جدید قیمت محصولات تولیدی ایران‌خودرو، تعدادی از خودرو‌ها رشد کمتری را نشان می‌دهند؛ به گونه‌ای که افزایش قیمت آنها به حدود ۳۶‌درصد می‌رسد. خودرویی که کم‌ترین رشد قیمت را به‌نام خود ثبت کرده‌است؛ راناپلاس ارتقایافته است. این خودرو در فهرست قبلی این خودروساز ۶۷۵‌میلیون‌تومان قیمت خورده بود که حالا بهای آن به ۹۲۳‌میلیون‌تومان افزایش داشته‌است. رشد قیمت این خودرو ۲۴۸‌میلیون‌تومان معادل ۳۶.۷‌درصد بوده‌است. خودروی بعدی پژو ۲۰۷ دستی سقف شیشه‌ای رینگ آلومینیومی است. پیش‌تر ایران‌خودرو بهای این خودرو را ۷۳۵‌میلیون‌تومان درنظر گرفته بود، اما روز گذشته قیمت آن به یک‌میلیارد و شش‌میلیون‌تومان رسید؛ این یعنی رشد قیمت این خودرو ۲۷۱‌میلیون‌تومان معادل ۳۶.۸‌درصد بوده‌است. بعد از آن نوبت به دناپلاس دستی موتور EF ۷ رینگ فولادی می‌رسد که بهای آن از ۷۸۴‌میلیون‌تومان به یک‌میلیارد و ۸۱‌میلیون‌تومان رسیده‌است؛ این یعنی افزایش قیمت این خودرو ۲۹۷‌میلیون‌تومان معادل ۳۷.۸‌درصد بوده‌است.