عرضه سهمیه واردات خودرو در بورس به تنهایی انحصار را نمی‌شکند

 بر اساس مصوبه جدید شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا، حقوق ورودی خودروهای بنزینی و هیبریدی وارداتی در سال ۱۴۰۵، حداقل ۱۰۰ درصد تعیین شده است. همچنین دولت مکلف شده است در راستای حفظ رقابت، سهمیه واردات خودرو و سایر گروه‌های کالایی را که دولت تعیین می‌کند، صرفا از طریق واگذاری امتیاز واردات در بورس کالا عرضه کند.  

این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که بازار خودرو ایران طی سال‌های گذشته با چالش‌هایی از جمله محدودیت واردات، انحصار و فاصله قیمت کارخانه و بازار مواجه بوده است؛ مسائلی که همواره بحث درباره ضرورت افزایش رقابت و شفافیت در سازوکار عرضه و قیمت‌گذاری خودرو را مطرح کرده‌اند.

در این رابطه مصطفی صفاری – کارشناس بورس کالا و مشاور پیشین شورای رقابت – در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: پیش از این نیز بحث تفاوت میان قیمت تعیین ‌شده از سوی شورای رقابت یا قیمت مورد نظر واردکننده و سازمان حمایت مطرح بود و همواره این موضوع مورد توجه قرار داشت که این ما به ‌التفاوت وارد بورس کالا شود تا اختلاف قیمت برای خریدار و فروشنده واقعی شفاف شود. همچنین این بحث مطرح بود که درآمد حاصل از این مابه‌التفاوت صرف توسعه خدمات حمل‌ونقل عمومی شود.

این کارشناس بورس کالا با اشاره به دلایل ورود خودرو به بورس کالا گفت: اساساً یکی از دلایل ورود خودرو به بورس کالا این بود که در هیچ جای دنیا تولید کننده برای فروش محصول خود به مشتری التماس نمی‌کند و از او نمی‌خواهد که خودرو را به‌ صورت اقساطی خریداری کند؛ اما در ایران، متأسفانه انحصار در بازار خودرو باعث شده است که همواره ما به‌ التفاوت قیمتی وجود داشته باشد و حبابی در قیمت‌ها شکل بگیرد.

صفاری ادامه داد: به همین دلیل، هم در بازار خودرو و هم در بازار مسکن ایران، در مقایسه با بسیاری از کشورهای دنیا با حباب قیمتی مواجه هستیم و این حباب نیز بسیار بزرگ است.

وی با بیان اینکه واردات خودرو به معنای واقعی در کشور انجام نمی‌شود، تصریح کرد: حتی اگر وارداتی هم صورت بگیرد، معمولاً خودروهای لوکس وارد می‌شوند که در دسته خودروهای موردنیاز برای تولید و مصرف عمومی قرار نمی‌گیرند. برای مثال، قوانین مربوط به واردات خودروهای دست‌دوم تصویب شد، اما عملاً اجرایی نشد.

این کارشناس بورس کالا با تاکید بر اینکه انحصار در بازار خودرو ایران بسیار بالاست، گفت: این انحصار باید شکسته شود و تا زمانی که چنین شرایطی بر بازار حاکم باشد، نمی‌توان انتظار داشت که صرفاً با اجرای یک طرح، رقابت واقعی در بازار خودرو شکل بگیرد.

صفاری درباره تأثیر واگذاری امتیاز واردات خودرو در بورس کالا بر بازار نیز اظهار کرد: این اقدام تأثیر چندانی بر بازار نخواهد داشت. هرچند می‌تواند مشخص کند که کدام شرکت‌ها در حال واردات خودرو هستند و از این نظر به شفافیت بیشتر کمک کند، اما به ‌خودی ‌خود موجب نمی‌شود که بازار واقعا به سمت رقابتی‌شدن حرکت کند.

وی افزود: با چنین تصمیم‌هایی نمی‌توان انتظار داشت که مشکلات بازار خودرو حل شود یا رقابت واقعی شکل بگیرد. در زمینه قیمت‌ها نیز ممکن است برخی افراد مطرح کنند که این تصمیم باعث افزایش قیمت یا برهم‌خوردن بازار می‌شود، اما مسئله اصلی این است که بازار خودرو در مجموع به شفافیت نیاز دارد.

این کارشناس بورس کالا با بیان اینکه شفافیت برای بازارهای دارای انحصار گسترده اهمیت زیادی دارد، خاطرنشان کرد: شفافیت در چنین بازارهایی بسیار مفید است و به همین دلیل، مخالفان این سیاست‌ها نیز کم نیستند.