چرا بازار قطعات استوک رونق گرفت؟

 دستمزد‌ها در شرایطی از هزینه‌های زندگی عقب مانده‌اند که هزینه نگهداری خودرو نیز روزبه‌روز افزایش می‌یابد؛ وضعیتی که حالا به رونق بازار قطعات استوک انجامیده است. در این بازار، فشار معیشتی برخی مالکان را به خرید قطعات دست‌دوم حتی در بخش‌های مرتبط با ایمنی خودرو، سوق داده است. بررسی آگهی‌های فروش در پلتفرم‌های آنلاین نشان می‌دهد که دامنه عرضه قطعات استوک به اقلامی فراتر از قطعات معمولی رسیده و حتی لنت ترمز و اجزای جلوبندی را نیز در بر گرفته است؛ قطعاتی که استفاده از نمونه‌های کارکرده آنها می‌تواند ایمنی خودرو و سرنشینان را به خطر بیندازد. فعالان صنفی هزینه‌های زیاد قطعات نو به واسطه شرایط اقتصادی و تولیدی کشور را باعث تغییر اجباری رفتار مصرف‌کنندگان در این زمینه می‌دانند.

با جست‌وجویی ساده در بستر اینترنت، با انبوهی از آگهی‌های فروش قطعات دست‌دوم مواجه می‌شویم که در آنها قطعات حیاتی همچون لنت ترمز، لوازم جلوبندی و بلبرینگ فرمان نیز به صورت استوک عرضه می‌شوند؛ قطعات حساسی که استفاده از آنها نه تنها خودرو را با آسیب‌های جدی روبه‌رو می‌کند، بلکه امنیت جانی سرنشینان را نیز به مخاطره می‌اندازد. در این میان، جهش قابل‌توجه بهای لوازم یدکی نو تحت‌تاثیر تحولات اقتصادی و سایه سنگین تحریم‌ها، هزینه‌های نگهداری خودرو را برای مالکان به‌شدت افزایش داده است. داده‌های مرکز آمار ایران در مردادماه امسال نیز گویای تحولی معنادار در بازار است؛ چراکه تورم استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی از تورم خرید وسایل نقلیه پیشی گرفته است. طبق آخرین آمار تورم بخش استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی در دو بخش سالانه و نقطه‌ای در مردادماه به ترتیب به ۶۵.۶ و ۱۰۶.۱درصد رسیده است. علاوه بر این تورم بخش استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی در ماه مرداد نیز ۳.۹درصد اعلام شده است و در این در حالی است که تورم شاخص خرید تقریبا به صفر رسیده بود. بدین ترتیب افزایش هزینه نگهداری خودرو که داده‌های مرکز آمار نیز بر آن صحه گذاشته، بسیاری از مالکان خودرو را مجبور به استفاده از قطعات دست‌دوم به جای نمونه‌های نو کرده است.

بررسی‌ها از پلتفرم‌های آنلاین نشان می‌دهد که آگهی‌دهندگان با الگو‌های مشخص قیمتی، خریداران را به تهیه قطعات استوک ترغیب می‌کنند. برای نمونه، درحالی‌که یک لنت ترمز نو در بازار آزاد با بهای تا چهار‌میلیون تومان دادوستد می‌شود، یک فروشنده نمونه استوک آن را با قیمت یک‌میلیون تومان عرضه می‌کند. پیگیری‌ها حاکی از آن است که بخشی از این قطعات از خودرو‌های تصادفی جدا شده‌اند؛ هرچند گروهی از فروشندگان برای توجیه سلامت کالا مدعی‌اند برخی مالکان حساس، قطعات خودرو را پیش از پایان عمر مفید تعویض می‌کنند و این اقلام کاملا سالم هستند. با این وجود، ترفند‌های بازاریابی برای فروش قطعات استوک با واکنش و هشدار‌های جدی مقامات صنفی مواجه شده است. در همین زمینه، بابک کریمخان، رئیس کمیته لوازم یدکی انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان، در گفت‌و‌گو با «دنیای اقتصاد» ضمن تایید نقش نوسانات ارزی و افت توان مالی در رواج این بازار، به خریداران هشدار می‌دهد که تهیه قطعات استوک در بخش‌های مرتبط با ایمنی، خطرات جبران‌ناپذیری به همراه دارد. احمد حسینی، رئیس اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران، نیز در گفت‌و‌گو با خبرگزاری صداوسیما، ضمن هشدار درباره به مخاطره افتادن جان خریداران، تاکید می‌کند که بهره‌گیری از کالا‌های کم‌کیفیت، دست‌دوم و تقلبی، تنها به انباشت هزینه‌ها برای مصرف‌کنندگان می‌انجامد.

بررسی آگهی‌های آنلاین فروش قطعات استوک

همان‌طور که عنوان شد بررسی آگهی‌های فروش لوازم خودرو در پلتفرم‌های آنلاین، از رونق خریدوفروش قطعات استوک حکایت دارد. ضمن اینکه جزئیات محتوای این آگهی‌ها نشان می‌دهد که الگو‌های مشخص و ترفند‌های بازاریابی گوناگونی از سوی فروشندگان برای ترغیب مشتریان به خرید قطعات استوک به کار گرفته می‌شود. برای روشن‌تر شدن زوایای این بازار، به سراغ چند آگهی در پلتفرم‌های فروش رفتیم و جزئیات آنها را از طریق تماس تلفنی با فروشندگان جویا شدیم. در نخستین مورد، آگهی‌دهنده‌ای که برای خودرو‌های داخلی نظیر پراید، پژو، تیبا و برلیانس اقدام به عرضه قطعات استوک و نو کرده بود، در پاسخ به منشأ قطعات و احتمال تصادفی بودن آنها اظهار کرد که بخشی از قطعات از خودرو‌های سالم جدا شده‌اند، اما قطعاتی هم موجود است که از خودرو‌های تصادفی جدا شده‌اند. وی در مورد اصالت کالا تاکید کرد که تمامی اقلام عرضه‌شده اصل هستند.

نکته قابل‌توجه در این گفت‌و‌گو، اختلاف قیمت چشم‌گیر قطعات بود؛ به طوری که قیمت لنت ترمز استوک پژو ۲۰۶ تنها یک‌میلیون تومان اعلام شد، درحالی‌که نمونه‌های مشابه در بازار آزاد تا چهار‌میلیون تومان قیمت‌گذاری می‌شوند. در پاسخ به این دغدغه‌ی اساسی که چگونه می‌توان از ایمنی این قطعه حیاتی اطمینان حاصل کرد، فروشنده صرفا به ارائه شرط معاینه فنی اکتفا کرد. در بررسی دومین آگهی، مشخص شد که آگهی‌دهنده خود در بازار لوازم یدکی چراغ برق فعالیت می‌کند. وقتی با این فروشنده تماس گرفتیم، او به‌صراحت اذعان کرد که لنت‌های ترمز استوک از خودرو‌های کارکرده باز شده‌اند؛ اما برای توجیه سلامت آنها، دلیل عجیبی را مطرح کرد و مدعی شد: «برخی از مالکان خودرو حساسیت بالایی دارند و قطعات را پیش از اتمام کامل عمر مفید تعویض می‌کنند، یا حتی در خودرو‌های صفرکیلومتر اقدام به تعویض قطعات فابریک می‌کنند.»

در آگهی بعدی، وضعیت لنت جلوی خودروی رانا بررسی شد. فروشنده در پاسخ به این پرسش که آیا قطعه از خودروی تصادفی باز شده یا خیر، منشأ تصادفی بودن را رد و آن را صرفا یک قطعه کارکرده‌ی معمولی معرفی کرد. قیمت پیشنهادی برای این قطعه یک‌میلیون و ۸۰۰هزار تومان تعیین شده، درحالی‌که به گفته این فروشنده، بهای این قطعه در بازار قطعات نو به چهار‌میلیون تومان می‌رسد. آگهی دیگری به فروش دیسک چرخ عقب و لنت برلیانس اختصاص داشت که فروشنده مدعی بود قطعات متعلق به خودروی شخصی خودش بوده است. وی درباره این قطعات عنوان کرد که این قطعات فابریک و اورجینال کارخانه بوده‌اند، اما نمایندگی به‌اشتباه تشخیص داده که باید تعویض شوند و قطعه نو روی خودرو انداخته است و به همین دلیل، چون قطعات بازشده سالم بودند، آنها را برای فروش آگهی کرده است. این فروشنده در دفاع از کالای خود اضافه کرد که اتفاقا قطعات استوک اورجینال کارخانه به دلیل کیفیت ساخت بالا بسیار بهتر از قطعات نو، اما تقلبی و بی‌کیفیتی هستند که امروز بازار را قرق کرده‌اند.

چرا بازار قطعات استوک رونق گرفت؟

در ادامه برای پاسخ به این پرسش که چرا این روز‌ها شاهد رونق بازار فروش قطعات استوک خودرو هستیم، نظر بابک کریمخان، رئیس کمیته لوازم یدکی انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان را جویا شدیم. وی در توضیح رونق این بازار به «دنیای اقتصاد» می‌گوید که «رواج بازار خریدوفروش قطعات استوک در پلتفرم‌های آنلاین، پیامد مستقیم مجموعه‌ای از چالش‌های اقتصادی و تغییر در رفتار‌های مصرف‌کننده است.» وی با اشاره به افزایش قیمت قطعات و لوازم خودرو، ادامه می‌دهد: «در حال حاضر افزایش هزینه‌های تولید و محدودیت‌های موجود در واردات، باعث شده است که به دلیل وابستگی شدید قطعات به نهاده‌های وارداتی، قیمت‌ها به شدت افزایش یابد.» کریمخان در این باره اضافه می‌کند: «به عنوان مثال، افزایش حدود ۵۰درصدی بهای مواد اولیه‌ای نظیر فولاد و آلومینیوم طی ماه‌های اخیر، به طور مستقیم بر قیمت تمام‌شده لوازم یدکی اثر گذاشته است.»

این فعال صنعت خودرو با توجه به نوسانات ارزی، اظهار می‌کند: «با توجه به نوسانات مداوم نرخ ارز، قیمت قطعات نیز همواره با تغییرات بازار نوسان دارد که این امر در کنار افزایش چشم‌گیر قیمت خودرو، هزینه‌های نگهداری و سرویس‌های دوره‌ای را به‌شدت بالا برده است.» وی در پاسخ به این پرسش که علت روی آوردن گروه‌های زیادی از مردم به خرید قطعات استوک با توجه به ریسک بالای آنها چیست، می‌گوید: «در شرایط فعلی، کاهش شدید قدرت خرید مردم، آنها را ناگزیر کرده است که به‌جای تعویض قطعات با مدل‌های نو، به سمت تعمیر و خرید قطعات استوک و کارکرده روی بیاورند.» رئیس کمیته لوازم یدکی انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان با اشاره به ریسک استفاده از قطعات و لوازم استوک برای خودرو، ادامه می‌دهد: «این رویه در بسیاری از موارد با ریسک‌های جبران‌ناپذیری همراه است. خرید قطعات استوک، به‌ویژه در بخش‌های حیاتی که به طور مستقیم با ایمنی و جان سرنشینان خودرو سروکار دارند، خطرات بسیار بزرگی را به همراه دارد.»

کریمخان در پاسخ به این پرسش که به نظر شما استفاده از کدام قطعات استوک برای خودرو با ریسک بالاتری همراه است، در این باره با ذکر مثال می‌گوید: «قطعاتی نظیر لنت ترمز، لوازم جلوبندی، بلبرینگ فرمان و سایر اجزای حساس، چنانچه به صورت استوک و کارکرده استفاده شوند، نه تنها به موتور و ساختار خودرو آسیب جدی می‌زنند، بلکه امنیت سرنشینان را نیز به خطر می‌اندازند.» وی در پایان با هشدار درباره رونق استفاده از قطعات استوک خودرو، اظهار می‌کند: «با توجه به اینکه این موضوع به طور مستقیم با جان مردم در ارتباط است، نظارت دقیق سازمان‌های مربوطه بر چرخه خرید و فروش این قطعات امری ضروری است. توصیه می‌شود مصرف‌کنندگان تا حد امکان، حتی در شرایط سخت اقتصادی، از به‌کارگیری قطعات استوک در بخش‌های ایمنی خودداری کنند تا از بروز حوادث ناگوار جلوگیری شود.» پیش‌تر، رئیس اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران نیز در مورد استفاده از قطعات استوک خودرو هشدار داد و تاکید کرد: «درباره بعضی قطعات، به مصرف‌کنندگان توصیه می‌کنیم حتما از نمونه نو استفاده کنند و جان خود و سلامت خودرو را به مخاطره نیندازند؛ مانند لنت ترمز، لوازم جلوبندی و بلبرینگ‌ها.»

احمد حسینی در پاسخ به پرسشی درباره آگهی فروش لنت ترمز دست‌دوم و مراجعه برخی خریداران به بازار شوش برای تهیه قطعات استوک که ممکن است تعمیری یا دارای ایراد باشند، گفت: «استفاده از کالا‌های کم‌کیفیت، دست‌دوم، تقلبی و ارزان‌قیمت، در مجموع هزینه مصرف‌کننده را افزایش می‌دهد. وقتی هزینه خدمات تعویض این قطعات و زمانی را که برای آن صرف می‌شود در نظر بگیریم، در نهایت هزینه بیشتری به خریدار تحمیل خواهد شد.»