عملکرد چهار ماهه خودروسازان زیر ذره‌بین قرار گرفت +نمودار

 آمار تولید چهارماهه خودروسازان بزرگ کشور از تداوم افت تولید حکایت دارد؛ افتی که برخلاف سال‌های گذشته، این بار تنها با متغیر قیمت‌گذاری قابل توضیح نیست و به نظر می‌رسد مجموعه‌ای از عوامل از محدودیت‌های ارزی گرفته تا اختلال در تامین قطعات، بر آن اثر گذاشته‌اند.

بر اساس اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال، سه خودروساز بزرگ کشور در چهار ماه نخست امسال در مجموع ۲۵ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته خودروی سواری تولید کرده‌اند. روند ماهانه نیز تصویر امیدوارکننده‌ای ارائه نمی‌دهد؛ به‌طوری‌که تولید تیرماه نسبت به خرداد ۱۷درصد کاهش یافته است. در این میان شاهد افت ۱۲درصدی ایران خودرو، ۴۲درصدی سایپا و ۶۲درصدی پارس خودرو در چهارماه امسال نسبت به بازه زمانی سال گذشته هستیم. بر اساس گزارشی که خودروسازان به بورس ارائه دادند آمار ماهانه (تیر نسبت به خرداد) نیز همان‌طور که عنوان شد با افت تولید مواجه شده به‌طوری‌که ایران خودرو با افت ۱۱درصدی، سایپا افت ۱۶درصدی و پارس خودرو نیز با رکورد افت ۶۴درصدی همراه شده است. در مجموع نیز در چهارماه امسال ۱۸۹هزار دستگاه خودرو تولید شده که نسبت به تولید ۲۵۲دستگاهی خودرو در بازه مشابه سال گذشته تولید ۲۵درصد افت را به خود می‌بیند.

اما این آمار در حالی در سامانه کدال منتشر شده که اواخر خردادماه، پس از ماه‌ها کشمکش میان خودروسازان و سیاستگذار، مجوز افزایش قیمت محصولات صادر شد. ایران‌خودرو به‌طور میانگین حدود ۴۵درصد قیمت محصولات خود را افزایش داد و پس از آن سایپا و پارس‌خودرو نیز قیمت‌های جدید خود را اعلام کردند. از همین رو انتظار می‌رفت اصلاح قیمت‌ها، دست‌کم در نخستین ماه پس از اجرا، نشانه‌هایی از بهبود تیراژ را نمایان کند؛ اما آمار تیرماه روایت دیگری دارد. البته این آمار را نباید به منزله بی‌اثر بودن اصلاح قیمت‌ها تفسیر کرد. اصلاح قیمت، یکی از مطالبات دیرینه خودروسازان بود و همچنان نیز می‌تواند بخشی از فشار مالی واردشده بر شرکت‌ها را کاهش دهد. با این حال، آنچه امروز از دل آمار تولید بیرون می‌آید، این است که صنعت خودرو در سال ۱۴۰۵ با مجموعه‌ای از چالش‌ها روبه‌رو شده که وزن آنها از مساله قیمت‌گذاری نیز فراتر رفته است. به بیان دیگر، اگر در سال‌های گذشته قیمت‌گذاری دستوری مهم‌ترین متهم افت تولید بود، اکنون به نظر می‌رسد این متغیر تنها یکی از حلقه‌های زنجیره مشکلات تولید است.

مرور روند چهار ماه گذشته نیز این تغییر را به خوبی نشان می‌دهد. سه خودروساز بزرگ کشور در پایان سه‌ماه نخست سال با افت ۳۰درصدی تولید روبه‌رو بودند. هرچند در خردادماه نسبت به اردیبهشت، تولید حدود هفت درصد افزایش یافت و این تصور را ایجاد کرد که صنعت خودرو از شوک ابتدای سال عبور کرده و به مسیر رشد بازگشته است، اما افت ۱۷درصدی تیرماه این برداشت را تعدیل کرد. در واقع، رشد خرداد را می‌توان بیشتر به منزله بازگشت موقت خطوط تولید پس از اختلالات ماه‌های نخست سال ارزیابی کرد تا آغاز یک روند صعودی پایدار.

این نوسان نشان می‌دهد که هنوز عوامل بنیادی اثرگذار بر تولید برطرف نشده‌اند. نخستین و شاید مهم‌ترین عامل، استمرار مشکلات تامین ارز است. صنعت خودرو، به‌رغم توسعه داخلی‌سازی در سال‌های گذشته، همچنان برای تامین بخشی از قطعات، مواد اولیه و مجموعه‌های حساس به واردات وابسته است. تاخیر در تخصیص ارز، دشواری نقل‌وانتقال منابع و طولانی شدن فرآیند ثبت‌سفارش، زنجیره تامین را با وقفه مواجه کرده است و همین وقفه، خود را در تیراژ تولید نشان می‌دهد. در چنین شرایطی حتی اگر منابع مالی خودروسازان از محل اصلاح قیمت تقویت شود، تا زمانی که قطعه به موقع به خط تولید نرسد، امکان افزایش تیراژ نیز فراهم نخواهد شد. عامل دوم، اختلال در زنجیره تامین است؛ موضوعی که پس از تحولات خردادماه و جنگ ۴۰روزه بیش از گذشته خود را نشان داد. اگرچه بخش عمده فعالیت‌های تولیدی پس از پایان بحران از سر گرفته شد، اما تجربه صنایع بزرگ نشان می‌دهد که آثار چنین وقفه‌هایی معمولا با تاخیر در آمار تولید نمایان می‌شود.

اختلال در حمل‌ونقل، تاخیر در ورود قطعات، جابه‌جایی برنامه‌های تامین و افزایش ریسک‌های لجستیک، عواملی هستند که حتی پس از پایان بحران نیز برای مدتی بر روند تولید اثر می‌گذارند. در کنار این عوامل، وضعیت تامین قطعه نیز همچنان یکی از مهم‌ترین متغیر‌های اثرگذار بر تولید خودرو است. طی سال‌های اخیر، افزایش بدهی خودروسازان به قطعه‌سازان و فشار نقدینگی بر این بخش، توان تولید زنجیره تامین را کاهش داده است. قطعه‌سازی که برای تامین مواد اولیه با محدودیت منابع مالی روبه‌روست، نمی‌تواند با سرعت مورد انتظار خودروساز تولید کند. در نتیجه، حتی اگر خودروساز از محل افزایش قیمت به منابع مالی بیشتری دسترسی پیدا کند، تبدیل این منابع به رشد تولید، مستلزم احیای توان مالی کل زنجیره تامین خواهد بود؛ فرآیندی که طبیعتا در فاصله چند هفته محقق نمی‌شود.

یکی از نشانه‌های تداوم این چالش، آمار خودرو‌های تجاری‌نشده است. اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد ایران‌خودرو در پایان چهار ماه نخست امسال ۹۶۰دستگاه خودروی تجاری‌نشده در موجودی خود دارد. هرچند این رقم با دوره‌هایی که هزاران دستگاه خودروی ناقص در پارکینگ خودروسازان دپو می‌شد قابل مقایسه نیست، اما همچنان از آن حکایت دارد که تامین برخی قطعات، فرآیند تکمیل و تجاری‌سازی خودرو‌ها را با وقفه مواجه کرده است. این موضوع نشان می‌دهد بخشی از ظرفیت تولید نه در مرحله مونتاژ، بلکه در حلقه پایانی زنجیره و تامین قطعات تکمیلی متوقف مانده است. از این منظر، آمار تیرماه یک پیام مهم برای سیاستگذار دارد.

طی سال‌های گذشته، بخش عمده مباحث صنعت خودرو حول محور قیمت‌گذاری دستوری شکل گرفته بود و این تصور وجود داشت که با اصلاح قیمت‌ها، تیراژ نیز به سرعت افزایش خواهد یافت. اما عملکرد چهار ماه نخست امسال نشان می‌دهد تولید خودرو تابع مجموعه‌ای از متغیر‌های به‌هم‌پیوسته است و حذف یا کاهش اثر یک عامل، لزوما به معنای حل سایر مشکلات نیست. در واقع، صنعت خودرو امروز بیش از هر زمان دیگری با محدودیت‌های غیرقیمتی مواجه است. محدودیت‌هایی که از تامین ارز آغاز می‌شود، به اختلال در زنجیره تامین و کمبود برخی قطعات می‌رسد، از وضعیت نقدینگی قطعه‌سازان عبور می‌کند و در نهایت خود را در کاهش تیراژ نشان می‌دهد؛ بنابراین اگرچه اصلاح قیمت می‌تواند بخشی از زیان انباشته خودروسازان را جبران کرده و قدرت نقدینگی آنها را افزایش دهد؛ اما این اقدام به تنهایی برای بازگرداندن صنعت به مسیر رشد کافی نیست.

عملکرد خودروسازان زیر ذره‌بین

همان‌طور که عنوان شد جزئیات کارنامه سه خودروساز بزرگ کشور که در سامانه کدال منتشر شده است، نشان از افت ۲۵درصدی تولید در چهار ماه سال جاری نسبت به بازه زمانی سال گذشته دارد. در عین حال، مجموع تولید ماهانه ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو نیز با کاهش ۱۷درصدی مواجه شده است. آن‌گونه که آمار و ارقام درج‌شده نشان می‌دهد، در شرایطی سه خودروساز در چهار ماه امسال، ۱۸۹هزار دستگاه تولید کردند که در مدت مشابه سال گذشته حجم تولید آنها به ۲۵۱هزار و ۵۷۰دستگاه می‌رسید. همچنین، خودروسازان در تیرماه امسال موفق به تولید ۵۳ هزار و ۷۹۵خودرو شدند. این در شرایطی است که در خرداد سال جاری مجموع تولید آنها به ۶۵ هزار و ۷۶ دستگاه می‌رسید.

در این بین، گروه خودروسازی ایران خودرو در تیرماه امسال ۴۰هزار دستگاه خودرو تولید کرد که نسبت به خردادماه که رقم تولید این خودروساز به ۴۵هزار دستگاه می‌رسید، حکایت از افت ۱۱درصدی دارد. همچنین، بزرگ‌ترین خودروساز کشور در چهارماه ابتدای سال جاری ۱۳۹ هزار و ۲۹۳ دستگاه خودرو تولید کرد که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته که مجموع تولید آن به ۱۵۸هزار دستگاه می‌رسید؛ از کاهش ۱۲ درصدی تولید خبر می‌دهد. در شرایطی میزان تولید اکثر محصولات این خودروساز با افت همراه شده که در این میان محصول رانا افزایش تولید را ثبت کرده است. میزان تولید این خودرو در چهار ماهه سال قبل به ۲هزار و ۷۸۲دستگاه می‌رسید.

این در حالی است که امسال این رقم به ۶ هزار و ۶۷۰ دستگاه افزایش یافت؛ این یعنی رشد حدود ۱۴۰درصدی. در میان محصولات این شرکت خودرویی، گروه پژو بیشترین تولید را از آن خود کرده است. با این حال، تولید این گروه نیز نسبت به سال قبل با کاهش همراه شده است؛ به‌گونه‌ای‌که میزان تولید آن در چهارماه سال ۱۴۰۴ به ۴۸ هزار و ۴۸۳ دستگاه می‌رسید؛ اما امسال این میزان به ۴۳ هزار و ۴۲۳ دستگاه کاهش یافته که به معنای افت بیش از ۱۰درصدی است. از سوی دیگر، بیشترین کاهش تولید مربوط به خودروی هایماست. در چهارماه سال قبل، میزان تولید هایما به ۷هزار و ۴۹دستگاه می‌رسید که امسال این رقم به ۲هزار و ۶۰ دستگاه کاهش یافت؛ یعنی افت بیش از ۷۰ درصدی.

دومین خودروساز بزرگ کشور نیز با افت تولید ماهانه مواجه شده است. گروه خودروسازی سایپا در تیرماه امسال ۱۱ هزار و ۳۱۷ دستگاه تولید کرده است. این در حالی است که تولید آن در خردادماه به ۱۵ هزار و ۹۴۷دستگاه می‌رسید. این یعنی تولید ماهانه این خودروساز با کاهش چهار هزار و ۶۳۰ دستگاه معادل ۲۹درصد مواجه شده است. مجموع تولید چهارماهه این خودروساز هم کاهش بیش از ۴۰ درصدی را نشان می‌دهد.

حجم تولید این خودروساز در تیرماه امسال به ۴۱ هزار و ۱۵۶ دستگاه رسید. این در شرایطی است در مدت مشابه سال گذشته دومین خودروساز بزرگ کشور موفق به تولید ۷۱ هزار و ۱۲۴دستگاه شده بود. در میان محصولات سایپا، بیشترین میزان تولید در چهارماه امسال مربوط به خانواده X ۲۰۰ شامل تیبا، کوییک و سایناست. البته اگر این رقم با چهارماه سال گذشته مقایسه شود، افت ۴۲درصدی را نشان می‌دهد. در شرایطی حجم تولید این گروه از ابتدا تا تیرماه ۱۴۰۴، ۴۴ هزار و ۸۸۲ دستگاه بود که امسال این رقم به ۲۶ هزار و ۳۲دستگاه رسید. سایر محصولات نیز کاهش تولید را نشان می‌دهند که در میان رکورد افت تولید متعلق به خودروی چانگان است.

میزان تولید این محصول در چهارماه سال جاری به ۷۱۱دستگاه می‌رسد. این در حالی است که تولید آن در مدت مشابه سال گذشته حدود چهارهزار و ۷۰۰ دستگاه بود. خودروی شاهین نیز افت تولید حدود ۴۶درصدی را ثبت کرده است. میزان تولید این محصول از ابتدا تا پایان تیرماه به ۶هزار و ۱۶۱دستگاه می‌رسد. این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته بیش از ۱۱هزار دستگاه از این محصول تولید شده بود. جزئیات گزارش آمار تولید گروه خودروسازی پارس خودرو نیز حکایت از افت تولید ماهانه و نقطه‌ای این خودروساز دارد. میزان تولید سومین خودروساز در تیرماه امسال یک هزار و ۴۷۸ دستگاه ثبت شده است. این در شرایطی است که در خردادماه پارس خودرو چهار هزار و ۱۲۶ دستگاه تولید کرده بود که نشانگر افت بیش از ۶۴درصدی تولید این خودروساز است.

از سوی دیگر در حالی این خودروساز در چهارماه امسال هشت هزار و ۵۸۱ دستگاه تولید کرده که در مدت مشابه سال قبل، این رقم به ۲۲ هزار و ۴۴۳ دستگاه می‌رسید که حکایت از افت ۱۳ هزار و ۸۶۲ دستگاه معادل ۶۱.۷درصدی تولید دارد. بیشترین میزان تولید این خودروساز در تیرماه مربوط به گروه Q ۲۰۰ است؛ یک‌هزار و هفت دستگاه. در چهارماه امسال هم این گروه بیشترین تولید را به نام خود ثبت کرده است؛ پنج هزار و ۸۳ دستگاه. البته اگر به میزان تولید این محصول در سال گذشته نگاهی بیندازیم، افت تولید ثبت شده است. در چهارماه سال گذشته ۱۸ هزار و ۳۴۱ دستگاه از این محصول تولید شده بود که حکایت از افت بیش از ۷۲ درصدی دارد.