قفل بازار خودرو پس‌از اعتراضات

 اعتراضات چند روز اخیر، بازار خودرو را قفل کرد؛ به‌طوری‌که معاملات با توجه به غیرفعال شدن برخی از پلتفرم‌های آگهی‌دهنده به‌طور چشم‌گیری کاهش یافته است. پیش از این، مقاومت سیاستگذار در مقابل اصلاح قیمت، جنگ ۱۲روزه و افزایش نرخ ارز، این صنعت را در مسیر بی‌ثباتی قرار داده بود.

بسیاری از بازار‌ها طی روز‌های اخیر متاثر از اعتراضات بوده‌اند، این در شرایطی است که بازار خودرو نیز در این روز‌ها همراه با دیگر بازار‌ها در بلاتکلیفی و سردرگمی عجیبی فرو رفته‌است. در این میان اگرچه عنوان می‌شود شماره‌گذاری خودرو برقرار است و معاملات خودرویی نیز به‌صورت اندک انجام می‌شود، با این‌حال قطعی اینترنت از یک‌سو معاملات خودرویی در پلتفرم‌های آگهی‌دهنده را مختل‌کرده و از سوی دیگر، محصولات خودرویی به‌دلیل وضعیت موجود، قیمت مشخصی ندارند، به همین‌دلیل بسیاری از فعالان بازار فعلا از معامله دست کشیده‌اند. از چهارشنبه هفته گذشته بسیاری از پلتفرم‌های آگهی‌دهنده که سال‌هاست مرجع تعیین قیمت خودرو در کشور هستند، به‌روزرسانی قیمت‌ها را متوقف کرده‌اند.

حالا نیز فضای نااطمینانی‌ها در اقتصاد نه‌تنها منجر به رکود در بازار خودرو شده، بلکه چشم‌انداز ثبات تولید تا پایان سال‌را نیز در ابهام فروبرده است. در همین حین، اما برخی از دست‌اندرکاران و کارشناسان تولید معتقدند؛ فارغ از اعتراضات اخیر، صنعت و بازار خودرو از ابتدای سال‌جاری در چاله بی‌تدبیری و خطای سیاستگذاران از یک‌سو و نااطمینانی‌های سیاسی از سوی دیگر وضعیت دشواری را تجربه کرده‌اند، بنابراین اگرچه اعتراضات اخیر، صنعت و بازار خودرو را در شرایط بلاتکلیفی قرارداده، اما پیش از آن رخداد‌هایی همچون مقاومت سیاستگذاران در مقابل اصلاح قیمت، جنگ تحمیلی ۱۲روزه، افزایش نرخ ارز و همچنین یکسان‌سازی ارزی این صنعت را بی‌ثبات‌تر از همیشه کرده‌بود.

از ابتدای سال‌جاری، ایران‌خودرو با توجه به واگذاری سهام این شرکت به بخش‌خصوصی خواستار اصلاح قیمت محصولات تولیدی خود بود حال آنکه این خواسته با مقاومت شدید سیاستگذاران خودرو روبه‌رو شد. وقوع جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، اما افزایش قیمت محصولات ایران‌خودرو را به فراموشی سپرد با این‌حال بعد از فروکش‌کردن جنگ، این خودروساز اقدام به‌فروش محصولات تولیدی خود با رشد قیمت بیش از ۲۳ درصد کرد. رشدی که با مخالفت شدید سیاستگذاران خودرو همراه بود. در سایه تقابل این خودروساز و وزارت صمت مکانیسم ماشه نیز از سوی کشور‌های غربی اجرا شد و این موضوع نرخ ارز را به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایشی کرد.

هرچند خودروسازان تاکید کردند؛ اسنپ‌بک هزینه تولید را به واسطه دورزدن تحریم‌ها و روند صعودی نرخ ارز، افزایشی می‌کند با این‌حال سیاستگذاران خودرو همچنان بر رشد ۱۵‌درصدی قیمت‌ها تاکید کردند. نتیجه این تقابل‌را نیز می‌توان در آمار ۹ ماهه تولید خودرو دید به‌طوری‌که ایران‌خودرو با احتساب قیمت‌های تعیین‌شده از سوی این شرکت، روند صعودی را در تولید و فروش طی کرد، حال آنکه شرکت سایپا و پارس‌خودرو به‌طور عجیبی در تولید و فروش ناکام ماندند، اما بازار خودرو در ۹‌ماه گذشته با التهابات و سردرگمی زیادی روبه‌رو بوده و شکاف عمیق بین قیمت کارخانه و بازار، بازهم بازار خودرو را برای بسیاری از دلالان و سرمایه‌های سرگردان جذاب کرده‌است.

با این‌حال، اما اعتراضات چند روز گذشته همین دلالان و واسطه‌ها را نیز از بازار خودرو دور‌کرده و به گفته بسیاری از دلالان بازار بلاتکلیف‌تر از همیشه شده‌است.از تولیدکنندگان، واردکنندگان و همچنین کارشناسان خودرو در مورد تاثیر اعتراضات بر وضعیت تولید، بازار و واردات پرسش‌کرده و همگی به‌طور متفق‌القول تاکید کردند؛ فعالان در هر سه حوزه در بلاتکلیفی به‌سر می‌برند و بازار در رکود عجیبی فرورفته است. در همین حین برخی معتقدند وضعیت کنونی بازار چندان ربطی به اعتراضات ندارد و بعد از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و تقابل سیاستگذار و خودروساز و همچنین یکسان‌سازی نرخ ارز، خودرو در شرایط ناپایدار قرارگرفت و اعتراضات نیز به تشدید این شرایط منجر شده‌است. یک کارشناس خودرو نیز می‌گوید؛ ادامه ناپایداری اقتصادی موجب افزایش قیمت‌ها در آینده نزدیک خواهدشد.

سکته بازار خودرو

در این زمینه حسن کریمی‌سنجری، کارشناس صنعت خودرو با اشاره به وضعیت بازار خودرو بعد از اعتراضات به «دنیای‌اقتصاد» گفت: «معمولا در چنین شرایطی، اولویت‌های اقتصادی تا حدودی تغییر می‌کند و بازار خودرو دچار سکته می‌شود؛ یعنی نه خریداری وجود دارد و نه فروشنده‌ای.» وی تاکید دارد؛ «در شرایط نامساعد اجتماعی، ناپایداری اقتصادی نیز ایجاد می‌شود و ناپایداری اقتصادی موجب افزایش قیمت‌ها خواهدشد.»

این کارشناس صنعت خودرو با اشاره به بی‌ثباتی نرخ دلار در بازار اظهار کرد؛ «معمولا ناپایداری‌ها منجر به بی ثبات‌شدن شرایط حاکم بر بازار می‌شود؛ یعنی فروشنده و خریدار تکلیف خودشان را نمی‌دانند.» کریمی با تاکید بر اینکه هزینه تولید به‌شدت افزایش یافته‌است، گفت: «وقتی بهای یک شانه تخم مرغ به حدود ۵۰۰‌هزار‌تومان می‌رسد، طبیعی است که قیمت مواد اولیه ساخت خودرو رشد بسیار بیشتری داشته‌باشد. در حقیقت، ناآرامی‌های اقتصادی، فشار مضاعفی را به تولید تحمیل می‌کند؛ به گونه‌ای که حاشیه زیان خودروسازان تحت‌تاثیر سیاست قیمت دستوری و افزایش قیمت نهاده‌های تولید افزایش می‌یابد، بنابراین خودروسازان نیاز به یک اصلاح قیمت پیدا می‌کنند.» وی در ادامه توضیح داد: «در چنین شرایطی فاصله قیمت خودرو از کارخانه تا بازار آزاد افزایش قابل‌توجهی پیدا می‌کند، چراکه شرایط پایداری بر اقتصاد حاکم نیست.»

این کارشناس صنعت خودرو با تاکید بر اینکه تغییر اصلی در بازار خودروی ایران پس از یکسان سازی نرخ ارز اتفاق افتاد، در این‌باره گفت: «نمی‌توان گفت اعتراضات تاثیر چشمگیری بر تحولات بازار داشته‌است، اثر اصلی را باید در سیاست تک نرخی‌شدن ارز نیز جست‌و‌جو کرد.» کریمی افزود: «ناپایداری اقتصادی بازار را بلاتکلیف می‌کند؛ یعنی اولویت‌های تجاری و کسب‌وکار جای خود را به ناپایداری می‌دهد. در چنین وضعی، هم فروشنده و هم خریدار دست نگه می‌دارند تا ببینند بازار به کدام سمت می‌رود.»

این کارشناس صنعت خودرو در پایان تاکید کرد: «بازیگران بازار منتظر اتفاقات بعد از اعتراضات هستند تا پس از این تحولات، تصمیم بگیرند که خودرو بخرند یا بفروشند.» هادی سلیمانی‌ملکان، رئیس هیات‌مدیره انجمن واردکنندگان خودرو نیز با تاکید بر اینکه مشتریان انگیزه‌ای برای خرید و فروش خودرو ندارند؛ به «دنیای‌اقتصاد» گفت: «در شرایط کنونی، ثبت سفارش‌هایی که تاکنون انجام‌شده و دولت قرار بوده تا ارز دیگران را به آنها اختصاص دهد، متوقف شده‌است.» وی در ادامه تاکید کرد: «به همین‌دلیل موضوع تامین ارز کاملا معلق مانده‌است.» رئیس هیات‌مدیره انجمن واردکنندگان خودرو در توضیح خبری از سوی مدیر سامانه تخصیص خودرو‌های وارداتی مبنی‌بر ورود چهار‌هزار خودروی وارداتی تا پایان سال نیز اظهار کرد: «برخی ارز گرفتند و خودرو وارد کردند و احتمالا این خودرو‌ها تا پایان سال‌جاری وارد بازار خواهندشد.» وی در این‌باره توضیح داد: «اگر مرز‌های کشور باز بماند و مشکلی در حمل‌ونقل داخلی و بین‌المللی ایجاد نشود، افرادی که خودرو خریداری کرده‌اند، قاعدتا آنها را تا پایان سال وارد بازار می‌کنند، بنابراین ورود چهار‌هزار خودروی دیگر تا پایان سال دور از دسترس نیست.» سهراب دل انگیزان، استاد دانشگاه نیز با اشاره به اینکه اعتراضات منجر به شکل‌گیری فضای مبهم در سطح بازار می‌شود، به «دنیای‌اقتصاد» گفت: «از آنجاکه فضای مبهمی بر بازار حاکم می‌شود، تصمیمات و برنامه ریزی تولید برای بازیگران بازار دچار اختلال می‌شود.»

وی با اشاره به اینکه فضای مبهم در بازار، برنامه ریزی برای تولید را با تاخیر همراه می‌کند، ادامه‌داد: «این فضا انتظارات را هم دچار تغییر و تحول می‌کند. انتظارات نسبت به سودآوری، قیمت مواد اولیه، فروش و برنامه ریزی برای تولید جابه جا می‌شود.» این استاد دانشگاه با اشاره به بر‌هم ریختن برنامه تولید تحت‌تاثیر فضای ابهام حاکم بر بازار، ادامه‌داد: «در این فضا، چارچوب ذهنی افراد برای انجام فعالیت در بازار دچار اختلال می‌شود و در نتیجه برنامه خرید و فروش آنها نیز بر‌هم می‌ریزد، در چنین شرایطی افراد دست از فعالیت می‌کشند؛ یعنی نه می‌خرند و نه می‌فروشند. فردی که خودرو برای فروش دارد، تصور می‌کند کالا گران‌تر می‌شود و آنکه خریدار است، تصورش این است که بهای کالا کاهش پیدا می‌کند و بنابراین تمایل همه گروه‌ها برای خرید و فروش به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.»

این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه در چنین شرایطی، حجم معاملات در سطح بازار به حداقل ممکن می‌رسد، ادامه‌داد: «تا زمانی‌که این فضای ابهام برطرف نشود، اختلالی که به آن اشاره کردم، در بازار ادامه خواهدداشت.» سعید مدنی، مدیرعامل پیشین گروه خودروسازی سایپا نیز با اشاره به افزایش روزانه نرخ دلار در بازار آزاد، به «دنیای‌اقتصاد» گفت: «نوسانات شدید نرخ ارز همواره مورد اعتراض بازاریان و اصناف بوده‌است.» وی ادامه‌داد: «خودروسازان نیز در شرایط کنونی نگران این موضوع هستند که کالای خود را بفروشند و نتوانند کالای دیگری را جایگزین آن کنند.»

وی در ادامه با اشاره به تحولات دیگر بازار‌ها اضافه کرد: «اگر قرار باشد فروشندگان کالای خود را به نرخ روز نفروشند و به بهای کمتری به‌دست مشتریان برسانند، قادر نخواهند بود کالای بعدی را جایگزین محصولات قبلی خود کنند و بنابراین در چنین شرایطی از فروش اکراه خواهند داشت.» مدنی ادامه‌داد: «در حال‌حاضر توزیع شرکت‌های تولیدی به زیرمجموعه هایشان در حوزه‌های مختلف اقتصاد از جمله خودرو به‌صورت قطره چکانی صورت می‌گیرد.» وی با تاکید بر اینکه تقاضا نیز به‌دلیل افزایش قابل‌ملاحظه قیمت خودرو کاهش پیدا کرده‌است، گفت: «البته در حال‌حاضر کالا در بازار وجود دارد و از ذخایر قبلی استفاده می‌شود، اما اگر این قضیه به همین منوال ادامه پیدا کند، تامین و برآورده‌کردن نیاز‌های بازار امکان‌پذیر نخواهد بود.»

مدنی با اشاره به دغدغه تامین ارز تولید‌کنندگان افزود: «اکثر شرکت‌های تولیدی، صنایع و بنگاه‌های اقتصادی دچار مشکل تامین ارز هستند و تمایل دارند تا کالا‌های موجود در انبار خود را با تاخیر به بازار عرضه کنند. این مشکل از ابتدای امسال وجود داشته و حالا نگرانی‌های پیرامون آن افزایش یافته‌است، بنابراین فعلا عرضه کنندگان تمایلی به عرضه و فروش کالای خود ندارند و منتظر روز‌های آتی هستند.»