بازگشت خودرو به محدوده رکود

 تازه‌ترین گزارش شامخ از تشدید محدودیت‌های تولید و فروش در این صنعت حکایت دارد؛ به‌طوری‌که شاخص تولید محصولات به 39.5 و میزان فروش به 40.7 کاهش یافته و موجودی محصول در انبار‌ها افزایش پیدا کرده است. هم‌زمان، رشد قیمت خرید مواد اولیه و محصولات تولیدشده، از تداوم فشار هزینه بر خودروسازان خبر می‌دهد. به این ترتیب، صنعت خودرو مردادماه را با عقب‌نشینی فعالیت و تداوم فشار‌های سمت عرضه و تقاضا پشت سر گذاشته است؛ این در شرایطی است که انتظارات تولید آینده نیز افق روشنی از بهبود وضعیت این صنعت ترسیم نمی‌کند و از تداوم محدودیت‌های تولید در ماه‌های پیش‌رو حکایت دارد.

همچنین شامخ گروه در مردادماه برای نخستین‌بار در چند ماه گذشته به محدوده‌ای پایین‌تر از سطح خنثی ۵۰ بازگشته است. همان‌طور که عنوان شد این افت، از ناپایداری بهبود ماه قبل و تشدید محدودیت‌های تولید و تقاضا در صنعت خودرو خبر می‌دهد. بررسی جزئیات این شاخص نشان می‌دهد افت فعالیت در مردادماه به کاهش تولید محدود نمانده و بخش فروش و سفارش‌های جدید را نیز در بر گرفته است. شاخص میزان تولید محصولات با ثبت عدد 39.5، پایین‌تر از سطح خنثی قرار گرفته و نسبت به تیرماه با کاهش 34.9 درصدی روبه‌روست. میزان فروش محصولات نیز با ثبت عدد 40.7 یکی از پایین‌ترین سطوح خود را در دوره مورد بررسی تجربه کرده است و نسبت به تیرماه کاهش 32.5 درصدی را به خود می‌بیند. هم‌زمان، شاخص سفارش‌های جدید به ۵۱ رسیده که از کاهش تقاضای جدید برای محصولات خودرو و قطعات وابسته حکایت دارد. کنار هم قرار گرفتن این سه شاخص نشان می‌دهد صنعت خودرو در مردادماه نه‌تنها با دشواری در تولید مواجه بوده، بلکه از سمت فروش و ورود سفارش‌های جدید نیز با محدودیت روبه‌رو شده است.

در چنین شرایطی، افزایش موجودی محصول در انبار‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. شاخص موجودی محصول با ثبت عدد ۴6، در مردادماه افزایش یافته است. این افزایش می‌تواند ناشی از انباشت خودرو‌های تولیدشده و آماده فروش، کاهش سرعت عرضه یا تکمیل نشدن بخشی از محصولات در نتیجه اختلال در تامین قطعه باشد. با این حال، از داده شامخ به‌تنهایی نمی‌توان سهم هر یک از این عوامل را تعیین کرد. نکته مهم آن است که رشد موجودی محصول در کنار افت تولید و فروش، از اختلال در گردش محصول در زنجیره خودرو خبر می‌دهد؛ موضوعی که در صورت تداوم، می‌تواند منابع مالی خودروسازان را بیش از پیش در موجودی‌های انبار درگیر کند.

از سوی دیگر، افزایش هزینه نهاده‌های تولید همچنان یکی از محدودیت‌های اصلی صنعت خودرو است. شاخص قیمت خرید مواد اولیه در مردادماه به ۸۸ رسیده که بیانگر تداوم رشد هزینه تامین مواد اولیه و قطعات است. هم‌زمان، شاخص قیمت محصولات تولیدشده با ثبت عدد ۶۲ از افزایش قیمت محصولات خودرو و قطعات وابسته حکایت دارد. رشد هم‌زمان این دو شاخص نشان می‌دهد خودروسازان در شرایطی قرار دارند که از یک سو با افزایش هزینه‌های تولید مواجه‌اند و از سوی دیگر، برای جبران بخشی از این فشار، قیمت محصولات خود را افزایش داده‌اند. با این حال، افزایش قیمت محصول الزاما به معنای بهبود حاشیه سود نیست و میزان اثر آن بر سودآوری به رشد سایر هزینه‌ها و وضعیت فروش بستگی دارد.

در بخش تامین نیز شاخص موجودی مواد اولیه با ثبت عدد 28.7، از کاهش موجودی نهاده‌های تولید خبر می‌دهد. این موضوع می‌تواند با دشواری تامین قطعه و مواد اولیه ارتباط داشته باشد؛ هرچند برای نسبت دادن مستقیم آن به کمبود قطعه، نیاز به بررسی سایر شاخص‌های زنجیره تامین و اطلاعات تولید شرکت‌ها وجود دارد. کاهش موجودی مواد اولیه در کنار افت تولید، از احتمال استمرار محدودیت در تامین نهاده‌های تولید حکایت می‌کند. تصویر کلی شامخ اقتصاد نیز شرایط دشوار فعالیت صنعتی را تایید می‌کند. شامخ کل اقتصاد در مردادماه با ثبت عدد 46.9، برای هفدهمین ماه متوالی پایین‌تر از سطح خنثی ۵۰قرار گرفته است. گزارش شامخ، کاهش فعالیت اقتصادی در مردادماه را نشانه‌ای از پایدار نبودن بهبود جزئی ماه قبل و تداوم محدودیت‌های سمت تقاضا و عرضه می‌داند.

مجموع این شاخص‌ها نشان می‌دهد صنعت خودرو در مردادماه همچنان از دو سمت عرضه و تقاضا تحت فشار است. از یک سو، کاهش موجودی مواد اولیه و افت تولید، احتمال اختلال در تامین نهاده‌ها را مطرح می‌کند و از سوی دیگر، کاهش سفارش‌های جدید و فروش، از محدود شدن بازار جذب محصولات خبرمی‌دهد. در این میان، افزایش موجودی محصول می‌تواند نشانه‌ای از کند شدن گردش تولید به فروش باشد. بنابراین، شامخ مردادماه را می‌توان هشداری درباره دشوارتر شدن شرایط فعالیت خودروسازان دانست؛ هشداری که در صورت تداوم، می‌تواند بر تولید، نقدینگی و برنامه عرضه محصولات در ماه‌های آینده اثر بگذارد.

شامخ روی تابلوی اعداد

نگاهی به اعداد و ارقام درج‌شده در جدول شامخ مردادماه 1405 نشان می‌دهد که شامخ گروه خودرو روی عدد 45.7 واحد ایستاده است. این در حالی‌است که برخلاف تیرماه که شامخ بالاتر از نقطه مرزی 50 قرار گرفته بود، بار دیگر این شاخص با این رقم فاصله معناداری گرفته است. کاهش فعالیت‌ها در بخش خودرو در مردادماه سال جاری نشان می‌دهد که روند بهبود جزئی ماه قبل پایدار نبوده و این صنعت کماکان با محدودیت‌های سمت عرضه و تقاضا مواجه است. جزئیات جدول شامخ حکایت از این دارد که در حالی شامخ خودرو در مردادماه عدد 45.7 را نشان می‌دهد که در تیرماه روی عدد 59.1 واحد ایستاده بود و این به معنای افت 22.6 درصدی این شاخص است. همچنین، در میان 12 شاخص بررسی‌شده در کل گروه خودرو، تنها سه شاخص نسبت به تیرماه امسال با افزایش مواجه شده‌اند.

بیشترین رشد شاخص نسبت به تیرماه مربوط به موجودی محصول (انبار) است. این شاخص در مردادماه عدد 46 را نشان می‌دهد. این در حالی است که در تیرماه روی عدد 38.5 ایستاده بود که به معنای رشد 19.4 درصدی است. البته در حالی موجودی انبار خودروسازان و قطعه‌سازان در مردادماه با افزایش مواجه شده که در شامخ کل اقتصاد، این شاخص کمترین میزان چهارماهه پس از جنگ را نشان می‌دهد. امری که در شرایط نامطمئن بازار ریشه دارد. با این حال، رشد این شاخص در گروه خودرو نشان می‌دهد که بسیاری از محصولات خودروسازان به دلیل عدم تامین قطعه در انبار‌ها تلنبار شده‌اند. در واقع، مشکلات موجود بر سر صادرات نفت ایران، محدودیت‌های بانکی و مشکلات نقل‌وانتقال ارز در نتیجه اعمال تحریم‌های اقتصادی، تامین قطعات را بیش از گذشته با دشواری همراه کرده و منجر به تولید خودرو‌های ناقص شده است.

در روی دیگر سکه، به نظر می‌رسد بازار خودرو با افت تقاضا در نتیجه کاهش قدرت خرید مواجه شده است. در شرایطی که تقاضا به طور ناگهانی افت می‌کند، محصولات تولیدشده فروش نمی‌روند و در انبار‌ها باقی می‌مانند. بعد از این شاخص نوبت به شاخص قیمت خرید مواد اولیه می‌رسد. در حالی برای این شاخص در تیرماه عدد 80.8 ثبت شده بود که در مردادماه روی عدد 88 ایستاده است. این یعنی این شاخص با رشد 8.9 درصدی مواجه شده است. هرچند مقایسه آن با مردادماه سال گذشته حکایت از افت 1.4 درصدی دارد؛ بنابراین شاخص قیمت خرید مواد اولیه در مردادماه امسال نسبت به تیرماه، با سرعت بیشتری افزایش یافته و به بالاترین مقدار در دو ماهه خود رسیده است. این موضوع نشان‌دهنده تشدید فشار هزینه‌ای بر بنگاه‌های صنعتی است. آن‌گونه که گزارش شامخ می‌گوید، افزایش هزینه نهاده‌های تولید، در شرایطی که سفارش‌ها و فروش همچنان ضعیف هستند، می‌تواند حاشیه سود تولیدکنندگان را تحت فشار قرار داده و منابع مالی قابل تخصیص به سرمایه‌گذاری و توسعه ظرفیت را کاهش دهد.

قیمت محصولات تولیدشده نیز جزو سه شاخصی است که در مردادماه نسبت به تیرماه با افزایش همراه شده است. در حالی این شاخص در تیرماه روی عدد 59.6 واحد ایستاده بود که در مردادماه عدد 62 واحد را نشان می‌دهد؛ بنابراین شاخص قیمت محصولات در این ماه با رشد 4 درصدی مواجه شده است. مقایسه آن با مرداد پارسال نیز حکایت از افزایش 11.9 درصدی دارد. در 27 خردادماه امسال بود که ایران‌خودرو قیمت 25 محصول خود را به طور میانگین 40 تا 45 درصد افزایش داد. پس از آن نیز دو خودروساز دیگر یعنی سایپا و پارس‌خودرو در روز‌های پایانی تیرماه اقدام به افزایش بهای تولیدات خود کردند. در این میان، دومین خودروساز بزرگ کشور قیمت 14 محصول را به میزان 25 درصد افزایش داد.

بررسی جزئیات جدول شامخ گروه خودرو همچنین نشان می‌دهد که سه شاخص موجودی مواد اولیه، میزان تولید و میزان فروش محصولات در مردادماه نسبت به تیرماه با کاهش قابل‌ملاحظه‌ای مواجه شده‌اند. شاخص موجودی مواد اولیه در حالی در تیرماه رقم 47.6 را نشان می‌داد که حالا فاصله معناداری با محدوده مرزی 50 پیدا کرده است. این شاخص در مردادماه روی عدد 28.7 واحد ایستاده است که به معنای افت 39.7 درصدی نسبت به تیرماه است. این شاخص در مقایسه با مرداد سال قبل نیز با کاهش 9.4 درصدی مواجه شده است.

آن‌گونه که گزارش شامخ می‌گوید محدودیت تخصیص ارز، مشکلات واردات، توقف کالا در گمرک، اختلال در مسیر‌های حمل‌ونقل و محدودیت نقدینگی، از مهم‌ترین عواملی هستند که دسترسی بنگاه‌ها به نهاده‌های تولید و در نتیجه سطح موجودی مواد اولیه را تحت‌تاثیر قرار داده‌اند. تداوم این روند می‌تواند در ماه‌های آینده به محدودیت مستقیم در فرآیند تولید تبدیل شود؛ زیرا افزایش تولید بدون دسترسی پایدار و قابل پیش‌بینی به مواد اولیه و سایر نهاده‌ها، قابلیت تداوم محدودی خواهد داشت. بنابراین، وضعیت موجودی مواد اولیه یکی از مهم‌ترین نقاط آسیب‌پذیر اقتصاد در ماه‌های پیش رو محسوب می‌شود. همچنین، میزان تولید محصولات در حالی روی عدد 39.5 واحد ایستاده که این رقم کمترین مقدار در چهار ماهه اخیر پس از جنگ رمضان است. این شاخص نسبت به تیرماه امسال با کاهش 34.9 درصدی مواجه شده است. نسبت به مرداد سال گذشته هم افت 19.2 درصدی را تجربه کرده است.

بررسی میزان تولید خودروسازان در وب‌سایت کدال نیز نشان می‌دهد که حجم کل تولید پنج‌ماهه سه خودروساز با افت 29 درصدی همراه شده است. خودروسازان در مردادماه نیز 37 درصد کمتر از تیرماه تولید داشته‌اند. داده‌های آماری وب‌سایت کدال همچنین بیانگر این مطلب است که سه خودروساز بزرگ کشور در ماه میانی تابستان 33 هزار و 516 دستگاه تولید کردند؛ این در حالی است که حجم تولید آنها در تیرماه به 52 هزار و 989 دستگاه می‌رسید. از مهم‌ترین دلایل کاهش میزان تولید محصولات را می‌توان دشواری تامین قطعه و مواد اولیه در سمت عرضه و کاهش قابل‌توجه قدرت خرید در سمت تقاضا دانست.

ردیف بعدی جدول شامخ خودرو نشان‌دهنده این است که وضعیت فروش محصولات در مردادماه نیز مطلوب نبوده است. در حالی این شاخص در تیرماه روی عدد 60.3 ایستاده بود که در مردادماه با افت 32.5 درصدی مواجه شد و به 40.7 واحد کاهش یافت. از سوی دیگر، مقایسه آن با مردادماه سال گذشته از کاهش 15.9 درصدی حکایت دارد. اگر نگاهی به داده‌های درج‌شده در وب‌سایت کدال نیز بیندازیم، افت 30 درصدی فروش پنج‌ماهه خودروسازان را مشاهده می‌کنیم. فروش ماهانه نیز هرچند با رشد محدود 8 درصدی مواجه شده، اما بزرگ‌ترین خودروساز کشور کماکان در مردادماه کمتر از تیرماه فروش داشته است.