صورتحساب جدید پیمایش خودرو

 با اجرای نرخ سوم بنزین و افزایش قیمت سوخت عرضه‌شده با کارت جایگاه به لیتری ۱۰هزار تومان، هزینه استفاده از خودرو وارد مرحله تازه‌ای شده است. محاسبات از بررسی تعدادی خودروی داخلی، مونتاژی و وارداتی نشان می‌دهد هزینه ۱۰۰کیلومتر رانندگی برای خودرو‌های بررسی‌شده بین ۶۴ تا ۸۳هزار تومان و هزینه پر کردن کامل باک بین ۴۱۰ تا ۶۶۰هزار تومان است. آنچه مشخص است افزایش قیمت بنزین بیش از همه مصرف‌کنندگان پرپیمایش را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد و می‌تواند مصرف سوخت را به یکی از معیار‌های مهم در انتخاب خودرو تبدیل کند.

بر اساس اعلام رسمی از ۱۷شهریور نرخ سوم بنزین به ۱۰هزار تومان افزایش یافته، درحالی‌که سهمیه‌های ۶۰لیتری با نرخ ۱۵۰۰تومان و ۵۰لیتری با نرخ ۳۰۰۰تومان بدون تغییر باقی مانده‌اند. افزایش دو برابری نرخ سوم، در نگاه نخست ممکن است تنها به معنای گران شدن هر لیتر بنزین به میزان پنج هزار تومان به نظر برسد؛ اما وقتی این افزایش در مقیاس یک باک سوخت، ۱۰۰کیلومتر رانندگی یا هزینه ماهانه خودرو محاسبه شود، تصویر روشن‌تری از هزینه‌های نگهداری خودرو به دست می‌آید. محاسبات بر اساس حجم باک و مصرف ترکیبی تعدادی از خودرو‌های داخلی و مونتاژی نشان می‌دهد که با فرض تامین تمام سوخت موردنیاز از بنزین ۱۰هزار تومانی، هزینه سوخت ۱۰۰کیلومتر رانندگی برای خودرو‌های بررسی‌شده بین حدود ۶۴هزار تا ۸۳هزار تومان خواهد بود. همچنین پر کردن کامل باک این خودروها، بسته به ظرفیت مخزن سوخت، بین ۴۱۰هزار تا ۶۶۰هزار تومان هزینه خواهد داشت. این ارقام نشان می‌دهد افزایش نرخ سوم بنزین، بیش از آنکه صرفا یک تغییر در تابلوی قیمت جایگاه‌ها باشد، می‌تواند به یکی از اجزای مهم‌تر هزینه مالکیت خودرو تبدیل شود؛ به‌ویژه برای خانوار‌هایی که پیمایش ماهانه بالایی دارند و بخش بیشتری از نیاز سوخت خود را از طریق کارت جایگاه تامین می‌کنند.

جدول محاسباتی تهیه‌شده نشان می‌دهد مصرف سوخت، مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده هزینه جدید رانندگی است. به بیان ساده، هر یک لیتر افزایش در مصرف سوخت خودرو به ازای هر ۱۰۰کیلومتر، در شرایط استفاده از بنزین ۱۰هزارتومانی، ۱۰هزار تومان به هزینه پیمایش اضافه می‌کند. در خودرو‌های مورد بررسی، کم‌مصرف‌ترین گزینه‌ها با مصرف ترکیبی حدود 6.4 لیتر در هر ۱۰۰کیلومتر، برای پیمایش همین مسافت حدود ۶۴هزار تومان بنزین نیاز دارند. در مقابل، خودرو‌هایی با مصرف ترکیبی 8.3 لیتر در هر ۱۰۰کیلومتر، هزینه سوختی معادل ۸۳هزار تومان برای هر ۱۰۰کیلومتر خواهند داشت؛ بنابراین فاصله هزینه سوخت میان یک خودروی کم‌مصرف و یک خودروی پرمصرف، تنها در ۱۰۰ کیلومتر حدود ۱۹هزار تومان است؛ فاصله‌ای که شاید در یک یا دو سفر شهری چندان بزرگ به نظر نرسد، اما در مقیاس ماهانه و سالانه قابل‌توجه می‌شود. برای مثال، اگر یک خودرو ماهانه هزار کیلومتر پیمایش داشته باشد و تمام سوخت مورد نیاز آن با نرخ سوم تامین شود، هزینه بنزین آن بسته به میزان مصرف ترکیبی بین ۶۴۰هزار تا ۸۳۰هزار تومان خواهد بود. این رقم برای پیمایش ماهانه دوهزار کیلومتر به حدود یک‌میلیون و ۲۸۰هزار تا یک‌میلیون و ۶۶۰هزار تومان افزایش می‌یابد.

البته این محاسبات به معنای آن نیست که تمام مالکان خودرو چنین رقمی را پرداخت خواهند کرد. بخش مهمی از مصرف خودرو‌ها همچنان می‌تواند از سهمیه‌های اول و دوم تامین شود. با این حال، جدول حاضر نشان می‌دهد هر ۱۰۰کیلومتر پیمایش اضافه، پس از عبور از سهمیه‌های ارزان‌تر، چه هزینه‌ای را به مصرف‌کننده تحمیل خواهد کرد. نگاه به هزینه پر کردن باک نیز ابعاد دیگری از تغییر قیمت بنزین را نشان می‌دهد. در خودرو‌های مورد بررسی، ظرفیت باک بین ۴۱ تا ۶۶ لیتر قرار دارد؛ بنابراین با نرخ لیتری ۱۰هزار تومان، هزینه پر کردن کامل یک باک از حدود ۴۱۰هزار تومان آغاز شده و در خودرو‌های دارای مخزن بزرگ‌تر به ۶۶۰هزار تومان می‌رسد. برای نمونه، خودرویی با باک ۶۰لیتری برای پر شدن کامل با نرخ سوم به ۶۰۰هزار تومان نیاز دارد. این در حالی است که پر کردن همین باک با نرخ قبلی 5 هزار‌تومانی، ۳۰۰هزار تومان هزینه داشت. به عبارت دیگر، تنها هزینه یک بار پر کردن کامل باک، ۳۰۰هزار تومان افزایش یافته است. در خودرویی با باک ۵۰لیتری نیز هزینه پر کردن کامل مخزن به ۵۰۰هزار تومان رسیده است؛ رقمی که در نرخ قبلی ۲۵۰هزار تومان بود. خودرو‌های دارای باک ۴۱ لیتری اکنون برای پر کردن کامل با نرخ جدید باید ۴۱۰هزار تومان پرداخت کنند.

این مقایسه نشان می‌دهد افزایش قیمت بنزین برای مصرف‌کننده‌ای که به استفاده مکرر از نرخ سوم نیاز دارد، دیگر افزایش چندهزارتومانی در هر مراجعه به جایگاه نیست. در چنین شرایطی، هر بار مراجعه برای پر کردن باک می‌تواند صد‌ها هزار تومان هزینه در بر داشته باشد. اما یکی از نکات قابل‌توجه در جدول، تفاوت میان «هزینه یک بار پر کردن باک» و «هزینه پیمایش» است. ممکن است یک خودرو باک بزرگ‌تری داشته باشد و در نتیجه هزینه بیشتری برای پر کردن آن پرداخت شود، اما به دلیل مصرف سوخت مناسب‌تر، هزینه پیمایش آن لزوما بالا نباشد. به همین دلیل، حجم باک به‌تنهایی نمی‌تواند معیار مناسبی برای سنجش اقتصادی بودن یک خودرو باشد.

برای مصرف‌کننده‌ای که به طور مستمر رانندگی می‌کند، مصرف ترکیبی خودرو و هزینه سوخت در هر ۱۰۰کیلومتر اهمیت بیشتری دارد. بررسی جدول نیز این موضوع را تایید می‌کند. برخی خودرو‌ها با وجود باک کوچک‌تر، به دلیل مصرف سوخت بالاتر، مسافت کمتری را با یک باک طی می‌کنند. در مقابل، خودرو‌هایی با ترکیب مناسب ظرفیت باک و مصرف سوخت، امکان پیمایش طولانی‌تری پیش از مراجعه مجدد به جایگاه دارند. مسافت قابل پیمایش با یک باک در خودرو‌های مورد بررسی بین حدود ۵۷۰ تا ۸۲۹ کیلومتر متغیر است. این فاصله نشان می‌دهد که الگوی مصرف سوخت خودرو‌ها می‌تواند در شرایط افزایش قیمت بنزین، بیش از گذشته بر هزینه‌های خانوار اثرگذار باشد. برای نمونه، خودرویی با مصرف ترکیبی 7.2 لیتر و باک ۴۱لیتری، حدود ۵۷۰کیلومتر با یک باک حرکت می‌کند؛ درحالی‌که خودروی دیگری با مصرف پایین‌تر یا ظرفیت مخزن مناسب‌تر می‌تواند بیش از ۸۰۰کیلومتر را بدون نیاز به سوخت‌گیری مجدد طی کند.

هزینه بنزین و معیار انتخاب خودرو

افزایش نرخ سوم بنزین می‌تواند یک تغییر تدریجی در رفتار خریداران خودرو نیز ایجاد کند. در سال‌های گذشته، قیمت خرید خودرو و فاصله آن با قدرت خرید خانوار، مهم‌ترین عامل تصمیم‌گیری برای مصرف‌کنندگان بوده است. با این حال، افزایش مستمر هزینه‌های مالکیت از جمله تعمیرات، قطعات، بیمه و اکنون سوخت، می‌تواند نگاه خریداران را بیش از گذشته به هزینه‌های پس از خرید معطوف کند. در چنین شرایطی، خودرو‌های پرمصرف هزینه پنهان بیشتری برای مالک خود ایجاد می‌کنند.

این هزینه ممکن است در زمان خرید خودرو دیده نشود، اما در طول یک سال به رقم قابل‌توجهی تبدیل می‌شود. برای مثال، تفاوت مصرف میان خودرویی با مصرف 6.4 لیتر و خودرویی با مصرف 8.3 لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر، در پیمایش سالانه ۲۰هزار کیلومتر، به ۳۸۰ لیتر بنزین می‌رسد. با نرخ ۱۰هزارتومانی، این تفاوت معادل سه‌میلیون و ۸۰۰هزار تومان هزینه بیشتر در سال خواهد بود؛ البته به شرطی که این میزان مصرف با نرخ سوم محاسبه شود. از این منظر، نرخ جدید بنزین می‌تواند مصرف سوخت را به یکی از متغیر‌های مهم‌تر در مقایسه خودرو‌ها تبدیل کند؛ متغیری که در بازاری با قیمت‌های بالای خودرو، تاکنون اغلب تحت‌الشعاع قیمت اولیه قرار داشته است.

فشار نرخ سوم بر مصرف‌کنندگان پرپیمایش

با وجود ثابت ماندن سهمیه‌های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی، اثر اصلی نرخ جدید بر خانوار‌ها یکسان نخواهد بود. خودرو‌هایی که پیمایش محدودی دارند و عمده نیاز سوخت خود را از سهمیه‌های ارزان‌تر تامین می‌کنند، اثر مستقیم کمتری از افزایش نرخ سوم خواهند پذیرفت. اما برای رانندگان پرپیمایش، خانوار‌هایی که چندین بار در ماه با کارت جایگاه سوخت‌گیری می‌کنند و همچنین مشاغلی که استفاده گسترده‌ای از خودرو دارند، هزینه سوخت به‌سرعت افزایش خواهد یافت. از این رو، افزایش نرخ سوم را می‌توان نقطه‌ای دانست که در آن «هزینه مصرف بیشتر» به شکل ملموس‌تری از گذشته به مالک خودرو منتقل می‌شود.

جدول «دنیای اقتصاد» نیز تصویر این انتقال هزینه را نشان می‌دهد: از ۶۴ تا ۸۳هزار تومان برای هر ۱۰۰کیلومتر و از ۴۱۰ تا ۶۶۰هزار تومان برای پر کردن کامل یک باک. در واقع، اگر تا پیش از این قیمت خودرو مهم‌ترین دغدغه خریدار بود، با افزایش هزینه‌های جاری، پرسش دیگری نیز بیش از گذشته مطرح می‌شود: این خودرو پس از خرید، چقدر خرج روی دست مالک خود می‌گذارد؟ و اکنون با بنزین ۱۰هزارتومانی، پاسخ این پرسش بیش از هر چیز به عددی بستگی دارد که روی کاغذ مشخصات خودرو، مقابل عبارت «مصرف ترکیبی در هر ۱۰۰کیلومتر» نوشته شده است.