جذابیت دوباره خودرو‌های برقی با شوک نفتی

 بحران‌های انرژی معمولا الگو‌های رانندگی را تغییر می‌دهند. شوک نفتی سال ۱۹۷۳ باعث شد رانندگان خودرو‌های پرمصرف خود را با موتور‌های کوچک‌تر و کم‌مصرف‌تر جایگزین کنند. به گزارش رویترز این بار نیز تجربه کمبود‌های شدید عرضه و افزایش قیمت بنزین باعث شده مصرف‌کنندگان و سیاستگذاران دوباره به جذابیت خودرو‌های برقی (EV) فکر کنند. هر چند اگر قیمت نفت دوباره کاهش یابد، تولیدکنندگان بزرگ خودرو‌های برقی مانند BYD چین همچنان از این روند سود خواهند برد.

صرف‌نظر از اینکه آتش‌بس اعلام‌شده میان آمریکا و ایران به معنای پایان جنگ و بازگشت سریع انرژی ارزان باشد یا نه، این درگیری به‌زودی فراموش نخواهد شد. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) آن را «بزرگ‌ترین اختلال عرضه در تاریخ» توصیف کرده است. این بحران با مسدود شدن عملی تنگه هرمز، مسیر انتقال حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت خام را مختل کرد. بسیاری از کشور‌ها ذخایر نفتی بسیار محدودی داشتند؛ به‌طور مثال، ذخایر استرالیا تنها برای ۴۹ روز کافی بود. تا ماه آوریل، ۲۸ کشور برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی، اقدامات اضطراری اتخاذ کرده‌اند. رانندگان در گذشته نیز حساسیت خود نسبت به قیمت نسبی خودرو‌های بنزینی و برقی را نشان داده‌اند. در دهه گذشته، فروش خودرو‌های تمام برقی و هیبریدی در سال‌هایی که قیمت نفت افزایش یافته بود، سریع‌تر رشد کرد؛ حتی زمانی که خودرو‌های برقی هنوز گران‌تر از خودرو‌های بنزینی بودند. اما خودرو‌های برقی از زمان اوج قیمت نفت پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ نیز بهبود یافته‌اند. هزینه باتری‌ها تقریبا نصف شده است.

در نتیجه، افزایش اخیر قیمت نفت باعث شده خودرو‌های برقی در بازار‌هایی مانند چین و اروپا از نظر اقتصادی جذاب‌تر شوند. برای مثال در بریتانیا، هزینه مالکیت چهار ساله یک خودروی برقی حدود ۱۹ هزار پوند است (برای شارژ خانگی)، درحالی‌که هزینه مالکیت یک خودروی دیزلی Volkswagen Tiguan Match معادل ۲۶ هزار پوند برآورد شده است. خریداران نیز در حال بررسی دقیق هزینه‌ها هستند. در استرالیا، که قیمت دیزل بیش از یک‌سوم افزایش یافته، وام‌های خرید خودرو‌های برقی دو برابر شده است. در فرانسه، ثبت‌نام تسلا سه برابر شده و فروش ماهانه خودرو‌های برقی در بریتانیا به رکورد رسیده است.

در همین حال زیرساخت شارژ خودرو‌های برقی در حال بهبود است. تعداد ایستگاه‌های شارژ در جهان نسبت به سال ۲۰۲۲ دوبرابر شده است (طبق IEA). سیستم‌های شارژ سریع مانند فناوری BYD که ادعا می‌کند در هر ثانیه ۲ کیلومتر برد اضافه می‌کند، نگرانی رانندگان درباره تمام شدن شارژ را کاهش داده‌اند. باتری‌های با دوام بیشتر نیز به این روند کمک کرده‌اند. از سوی دیگر، مصرف‌کنندگان جهانی اکنون گزینه‌های بیشتری دارند، زیرا خودرو‌های برقی ساخت چین وارد بازار‌های جهانی شده‌اند. BYD و Geely در سه ماه پایانی ۲۰۲۵ نزدیک به یک‌چهارم فروش خودرو‌های برقی جهان را به خود اختصاص داده‌اند. با کاهش فروش داخلی، این شرکت‌ها تمرکز خود را بر صادرات افزایش داده‌اند. مدیر BYD گفته است فروش خارجی در ۲۰۲۶ «به سطحی جدید» خواهد رسید.

Geely نیز قصد دارد صادرات خود را تا ۸۰ درصد افزایش دهد. سهام شرکت Geely در هنگ‌کنگ از زمان آغاز جنگ با ایران حدود ۵۰درصد رشد کرده است. با این حال، اما رقبای بین‌المللی برای این موج جدید EV آماده نیستند. شرکت‌هایی مانند Ford، General Motors، Stellantis و Honda در مجموع حدود ۷۰‌میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مرتبط با خودرو‌های برقی را به دلیل کاهش تقاضا در آمریکا کنار گذاشته‌اند. با این حال، این شرکت‌ها همچنان خودرو‌های برقی را در سبد محصولات خود نگه داشته‌اند، اما تمرکز بیشتری بر کاهش هزینه‌ها دارند. مدیرعامل فورد نیز پروژه‌ای برای تولید خودروی برقی ۳۰ هزار دلاری را دنبال می‌کند. در بزرگ‌ترین اقتصاد جهان (آمریکا)، خودرو‌های برقی هنوز از نظر هزینه مالکیت از خودرو‌های بنزینی گران‌ترند، اما اختلاف قیمت اولیه به ۶۵۰۰ دلار کاهش یافته که کمترین فاصله تاکنون است.

همان‌طور که عنوان شد شوک نفتی ۱۹۷۳ باعث شکل‌گیری استاندارد‌های مصرف سوخت در آمریکا شد. در سال ۲۰۰۸ نیز افزایش قیمت نفت باعث شد چین سیاست‌های حمایتی برای خودرو‌های برقی را تقویت کند. بحران اخیر باعث شده کشور‌ها به سمت الکتریکی‌سازی حمل‌ونقل حرکت کنند. برای مثال، کامبوج مالیات واردات محصولات EV را کاهش داده و شیلی سیستم اعتباری برای تاکسی‌های برقی معرفی کرده است. با این حال این روند بدون چالش نیست. جنگ خاورمیانه هزینه حمل‌ونقل و تولید را افزایش داده است. قیمت مواد اولیه مانند آلومینیوم، مس، لیتیوم و تراشه‌ها حدود ۴۴درصد بالا رفته و حدود ۱۰۰۰دلار به هزینه تولید هر خودرو اضافه کرده است. خودرو‌های بنزینی کمتر در معرض این افزایش هزینه هستند.

همچنین افزایش قیمت انرژی می‌تواند به تورم دامن بزند، قدرت خرید را کاهش دهد و بازار کلی خودرو را تحت فشار قرار دهد. این موضوع می‌تواند مزیت نسبی خودرو‌های برقی را نیز کاهش دهد. در این زمینه اتحادیه اروپا نسبت به بحران انرژی کمتر از گذشته حساس شده است. اگرچه هزینه‌برق در برخی کشور‌ها ۱۰درصد افزایش یافته، اما بعید است به سطح بحران ۲۰۲۲ برسد که قیمت عمده برق چند برابر شده بود. در هر صورت اگر جنگ کنونی پایان یابد و قیمت نفت کاهش پیدا کند، نگرانی از قیمت سوخت در میان رانندگان کاهش خواهد یافت و موج رشد خودرو‌های برقی ممکن است کند شود. اما تجربه تاریخی نشان می‌دهد که «حافظه کمبود انرژی» در ذهن سیاستگذاران و مصرف‌کنندگان باقی می‌ماند و همین موضوع می‌تواند به رشد بلندمدت خودرو‌های برقی کمک کند.