بسته شدن تنگه هرمز چه اثری بر تولید خودرو در جهان گذاشت؟

 با تشدید تنش‌ها میان ایران، آمریکا و اسرائیل در سال ۲۰۲۶، صنعت جهانی خودرو وارد دوره‌ای از بی‌ثباتی بی‌سابقه شده است. این درگیری که به اختلال در مسیر‌های حیاتی انرژی و تجارت منجر شده است، اکنون یکی از بزرگ‌ترین تهدید‌ها برای زنجیره تامین جهانی به‌ویژه در حوزه خودرو محسوب می‌شود. مرکز این بحران، بسته‌شدن تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که به صورت معمول روزانه بیش از ۲۰‌میلیون بشکه نفت خام و حجم قابل‌توجهی از خودرو‌های صادراتی و قطعات از آن عبور می‌کرد.

براساس گزارشی از اتومیتو لجستیک، بسته‌شدن این تنگه باعث افزایش شدید هزینه‌های حمل‌ونقل و جهش سه‌برابری نرخ بیمه دریایی شده است. مسیر‌های جایگزین، مانند حرکت به دور دماغه امید نیک در آفریقا، ۱۰ تا ۱۴ روز زمان اضافی به مسیر تحویل اضافه می‌کنند. این اختلال، تحویل خودروها، قطعات، باتری‌ها و مواد اولیه را با تاخیر‌های جدی مواجه کرده است و بسیاری از خودروسازان جهانی برنامه‌های تولید خود را کاهش داده‌اند.

یک نمونه واقعی از این بحران، اختلال در صادرات خودرو‌های هیوندای به اروپا و شمال آفریقا است که معمولا از طریق مسیر‌های خاورمیانه ترانزیت می‌شوند. واحد لجستیک هیوندای، هیوندای گلوویس، اعلام کرده است که دسترسی به برخی مسیر‌ها محدود شده و محموله‌ها به‌طور موقت در نقاط جایگزین ذخیره می‌شوند تا شرایط تثبیت شود. وزیر تجارت کره‌جنوبی نیز گزارش داده است که برخی محموله‌ها به قطب‌های واسطه‌ای مانند سریلانکا منتقل می‌شوند تا زمان از سرگیری حمل‌ونقل مجددا ارزیابی شود. این نمونه نشان می‌دهد که حتی شرکت‌های بزرگ جهانی تحت فشار شدید بحران لجستیک خاورمیانه هستند و بازسازی زنجیره‌های تامین زمان‌بر خواهد بود. براساس این گزارش، خودروسازان آسیایی، به‌خصوص چینی‌ها، بیش از دیگران آسیب دیده‌اند. خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۷ درصد از کل صادرات خودرو‌های سواری چین را جذب کرده بود. برند‌هایی مانند چری، چانگان و سایک که از این منطقه به‌عنوان بازار جایگزین برای رکود داخلی استفاده می‌کردند، اکنون با خطر از دست دادن بخش مهمی از صادرات خود روبه‌رو هستند.

در بازار خاورمیانه، تویوتا، هیوندای و چری سه بازیگر اصلی هستند. تویوتا با ۱۷ درصد سهم بازار پیشتاز است، اما وابستگی به مسیر عبوری هرمز موجب شده است تولید خود را ۴۰ هزار دستگاه کاهش دهد. این کاهش عمدتا شامل مدل‌های سودآور مانند لندکروزر است. بسته‌شدن تنگه هرمز، امکان تضمین زمان تحویل خودرو‌ها به بازار‌های عربستان و امارات را کاهش داده است. در اروپا و آفریقا، استلانتیس بیشترین آسیب مالی را دیده است. این شرکت حدود ۱۰‌میلیارد یورو درآمد از خاورمیانه و آفریقا داشت که اکنون تحت فشار مستقیم بسته‌شدن هرمز و افت ارزش سهام قرار گرفته است. بازار ایران نیز به دلیل توقف کامل توافقات تجاری جدید برای برند‌های بین‌المللی عملا از دسترس خارج شده است. افزایش قیمت نفت، رفتار مصرف‌کنندگان را تغییر داده است و تمایل به خرید خودرو‌های هیبریدی و برقی افزایش یافته است. خودروسازانی که سرمایه‌گذاری سنگینی روی موتور‌های درون‌سوز کرده‌اند، با افت تقاضا مواجه هستند.

جنگ ۲۰۲۶ نشان داد دوران تجارت جهانی بدون ریسک به پایان رسیده است و خودروسازان ناچار به منطقه‌ای‌سازی زنجیره تامین هستند. ساخت باتری و موتور در نزدیکی بازار نهایی و استفاده از فناوری‌های ردیابی پیشرفته، اکنون به اولویت استراتژیک تبدیل شده است. پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که اثرات بحران تا پایان ۲۰۲۶ ادامه خواهد داشت و بازگشت ثبات به بازار خودرو منوط به بازگشایی کامل تنگه هرمز و کاهش تنش‌های منطقه‌ای است.