پایان سرخوشی خودرو‌های برقی

 چرخش ناگهانی در اهداف و برنامه‌های توسعه خودرو‌های برقی طی یک سال‌گذشته دست‌کم ۶۵‌میلیارد دلار ضربه برای صنعت جهانی خودرو به‌همراه داشته‌است؛ رقمی که نتیجه تجدیدنظر گسترده خودروسازان در محصولات، سرمایه‌گذاری‌ها و راهبرد‌های بازار آنهاست.

این بازنگری به‌ویژه پس از تغییر اساسی سیاست‌های اقلیمی در ایالات‌متحده شدت گرفت؛ تغییری که بسیاری از فرض‌های قبلی درباره سرعت گذار به خودرو‌های برقی را زیر سوال برد. مدیران صنعت هشدار داده‌اند که با ادامه بازتنظیم راهبردها، احتمال ثبت هزینه‌ها و کاهش ارزش‌های بیشتر نیز وجود دارد. بر اساس گزارش فایننشال‌تایمز، شرکت‌هایی که بیشترین فاصله را از موتور‌های بنزینی گرفته و سریع‌تر از رقبا به سمت برقی‌سازی کامل حرکت کرده‌بودند، اکنون بیش از دیگران تحت‌فشار قرار گرفته‌اند.

تغییر جهت سیاستگذاری در آمریکا، از جمله لغو مشوق‌های مالیاتی خودرو‌های برقی و عقب‌نشینی از مقررات سختگیرانه کاهش آلایندگی، باعث شد بسیاری از برنامه‌های تولید و سرمایه‌گذاری که بر مبنای رشد پرشتاب تقاضای خودرو‌های برقی طراحی‌شده بود، بازبینی شود.

در همین ماه، شرکت استلانتیس با ثبت هزینه‌ای معادل ۲۶‌میلیارد دلار، بخشی از پروژه‌های خودرو‌های تمام‌برقی خود را کنار گذاشت و همزمان تصمیم گرفت موتور ۵.۷لیتری «همی» V ۸ را دوباره به بازار آمریکا بازگرداند. این شرکت همچنین احیای موتور‌های دیزلی برای چند مدل در بازار اروپا را در دستور کار قرار داده‌است. اعلام این تعدیلات باعث افت ارزش سهام و کاهش حدود ۶‌میلیارد دلاری ارزش بازار این خودروساز شد. استلانتیس که مالک برندهایی، چون پژو، فیات و جیپ است، پیش‌تر هدف‌گذاری کرده‌بود تا سال‌۲۰۳۰ تمام فروش خودرو‌های سواری خود در اروپا برقی باشد و در آمریکا نیز نیمی از فروشش به خودرو‌های برقی اختصاص یابد. اکنون با تغییر شرایط بازار و سیاستگذاری، این اهداف عملا تعدیل‌شده‌اند و شرکت به سمت ترکیبی متنوع‌تر از پیشرانه‌ها بازگشته است.

لغو اعتبار‌های مالیاتی خودرو‌های برقی در آمریکا و عزم دونالد ترامپ برای کاهش بیشتر مقررات مربوط به کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای باعث‌شده مدیران صنعت پیش‌بینی کنند سهم خودرو‌های برقی از بازار خودرو‌های نو آمریکا در سال‌های آینده به حدود ۵‌درصد برسد؛ رقمی که تقریبا نصف سطح فعلی است. این برآورد نشان‌دهنده کاهش محسوس انتظارات نسبت به رشد کوتاه‌مدت بازار خودرو‌های برقی در بزرگ‌ترین اقتصاد جهان است.

شرکت فورد نیز اخیرا اعلام کرده؛ با لغو پروژه وانت برقی F-۱۵۰، ناچار به‌ثبت ۱۹.۵‌میلیارد دلار کاهش ارزش دارایی شده‌است. این وانت یکی از پرفروش‌ترین محصولات بازار آمریکا محسوب می‌شود و برنامه برقی‌سازی آن از پروژه‌های کلیدی فورد به‌شمار می‌رفت. علاوه‌بر فورد، فولکس‌واگن، ولوو کارز و پولستار نیز طی سال‌گذشته با ضربه‌های مالی و هزینه‌هایی در برنامه‌های برقی خود مواجه شده‌اند.

به گفته استفن رایتمن، تحلیلگر موسسه برنستاین، علاوه‌بر تغییرات گسترده مقرراتی در آمریکا، خودروسازان در تلاش برای تکرار موفقیت اولیه تسلا در بازار آمریکا از واقعیت تقاضای مصرف‌کنندگان فاصله گرفتند. به اعتقاد او، بسیاری از شرکت‌ها نتوانستند خودرو‌هایی با قیمت مناسب و بُرد حرکتی متناسب با انتظارات خریداران عرضه کنند. در عین‌حال، زیرساخت شارژ نیز در بسیاری از مناطق توسعه کافی نیافت و این موضوع مانعی برای گسترش تقاضا شد.

در سال‌های گذشته، رشد سریع ارزش بازار تسلا و استقبال سرمایه‌گذاران از شرکت‌های فعال در حوزه خودرو‌های برقی، فضایی از خوش‌بینی و حتی هیجان در صنعت ایجاد کرده‌بود. بسیاری از خودروسازان سنتی با هدف همگامی با این موج، برنامه‌های سنگین سرمایه‌گذاری در خطوط تولید برقی، پلتفرم‌های جدید و باتری را آغاز کردند. اکنون بخشی از آن سرمایه‌گذاری‌ها یا متوقف‌شده یا با کاهش ارزش روبه‌رو شده‌اند. با این‌حال، تسلا نیز از فشار‌های بازار مصون نمانده‌است. رقابت فزاینده شرکت‌های چینی و واکنش‌های منفی به فعالیت‌های سیاسی ایلان ماسک، فروش خودرو‌های برقی این شرکت را کاهش داده‌است. تسلا در همین چارچوب تولید مدل‌های رده‌بالای «مدل S» و «مدل X» را متوقف کرده‌است؛ اقدامی که نشان‌دهنده بازنگری در تمرکز محصولی این شرکت است.

تحلیلگران هشدار داده‌اند که احتمال ثبت هزینه‌های بیشتر برای استلانتیس وجود دارد، زیرا این گروه در تلاش است سهم بازار خود در آمریکا را با تمرکز دوباره بر مدل‌های هیبریدی و بنزینی تقویت کند. مایکل تیندال، تحلیلگر ارشد صنعت خودرو در اچ‌اس‌بی‌سی، در گزارشی تاکید کرده‌است که چشم‌انداز هزینه‌های افزایشی، آن‌هم با پیامد‌های نقدی نامشخص، ارزیابی محتاطانه‌تری را نسبت به آینده این شرکت ایجاب می‌کند. در ژاپن، هوندا که اعلام کرده‌بود تا سال‌۲۰۴۰ تولید خودرو‌های بنزینی و دیزلی را متوقف خواهد کرد این هفته پیش‌بینی کرد سالانه ۴.۵‌میلیارد دلار ضربه مرتبط با مدل‌های برقی متحمل شود که ۱.۹‌میلیارد دلار آن ناشی از کاهش ارزش دارایی‌هاست. این شرکت همچنین هشدار داده ممکن است با بازنگری راهبرد برقی خود و پایان همکاری مشترک با جنرال‌موتورز در آمریکا، هزینه‌های بیشتری را ثبت کند.

جنرال‌موتورز نیز ۷.۶‌میلیارد دلار کاهش ارزش در عملیات برقی خود شناسایی کرده‌است. با وجود این، مری بارا، مدیرعامل شرکت، تاکید کرده‌است که «هدف نهایی» جنرال‌موتورز همچنان خودرو‌های برقی خواهد بود. دیگر خودروسازان بزرگ نیز اعلام کرده‌اند که با وجود تعدیل برنامه‌های کوتاه‌مدت، سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت در گذار از موتور‌های احتراق داخلی را ادامه خواهند داد.

یکی از چالش‌های اصلی صنعت، تفاوت سرعت گذار برقی‌ها در بازار‌های بزرگ است، درحالی‌که چین همچنان شاهد رشد قابل‌توجه فروش خودرو‌های برقی است و سیاست‌های حمایتی در این کشور ادامه دارد، بازار آمریکا با کاهش مشوق‌ها و تغییر رویکرد مقرراتی با افت تقاضا روبه‌رو شده‌است. این واگرایی باعث می‌شود خودروسازان برای پاسخگویی به شرایط متفاوت بازارها، ناچار به حفظ سبدی متنوع از محصولات شامل خودرو‌های برقی، هیبریدی و بنزینی باشند. چنین تنوعی به‌معنای افزایش پیچیدگی در زنجیره تامین، توسعه پلتفرم‌ها و مدیریت هزینه‌هاست.

شرکت‌ها باید همزمان سرمایه‌گذاری در فناوری باتری و سامانه‌های برقی را ادامه دهند و در عین‌حال خطوط تولید موتور‌های احتراق داخلی و هیبریدی را حفظ کنند. این وضعیت هزینه‌های ثابت را بالا نگه می‌دارد و فشار بر حاشیه سود را افزایش می‌دهد. جیم فارلی، مدیرعامل فورد، محیط مقرراتی جهانی را «عامل غیرقابل پیش‌بینی» در تنظیم راهبرد و سرمایه‌گذاری‌های شرکت توصیف کرده‌است. او در عین‌حال تاکید کرده که فورد می‌تواند با انتخاب بازار‌ها و بخش‌های هدف، راهبردی منعطف تدوین کند که هم در آمریکا و هم در سایر کشور‌ها پاسخگو باشد.

در مجموع، پایان دوره خوش‌بینی شدید نسبت به خودرو‌های برقی، صنعت جهانی خودرو را وارد مرحله‌ای از بازنگری عمیق کرده‌است. ضربه دست‌کم ۶۵‌میلیارد دلاری طی یک سال‌گذشته نشان می‌دهد سرعت و دامنه گذار انرژی در بخش حمل‌ونقل بیش از آنچه تصور می‌شد، به سیاست‌های دولتی، مشوق‌های مالی و رفتار مصرف‌کنندگان وابسته است. خودروسازان اکنون در حال تنظیم دوباره تعادل میان برقی، هیبریدی و بنزینی هستند؛ فرآیندی که به گفته مدیران و تحلیلگران، احتمالا با ثبت هزینه‌های بیشتر و تغییرات راهبردی تازه در سال‌های پیش‌رو همراه خواهد بود.