کد خبر: ۵۸۲۰۳
تاریخ انتشار: ۰۹ مهر ۱۴۰۲
چالش برای تامین ارز «خودرو»؛

خودروسازان ارز مورد نیاز برای واردات را چگونه تامین می‌کنند؟

صنعت ماشین: با گذشت بیش از ۴۵ روز از نامه مدیرکل دفتر صنایع خودرویی وزارت صمت به تولیدکنندگان وسایل نقلیه تحت عنوان «بازنگری محل تامین ارز» که از آنها خواسته بود برای تامین ارز مورد‌نیاز به فکر صادرات باشند، حالا اخباری به گوش می‌‌رسد مبنی بر اینکه در راستای این بخشنامه، لیستی از محصولات صادراتی در اختیار خودروسازان قرار گرفته است.
به گزارش صنعت ماشین،

 خودروسازان ارز مورد نیاز برای واردات قطعه و خودروهای خارجی را چگونه تامین می‌کنند؟ آنچه مشخص است «ارز با منشأ صادرات» یکی از کانال‌های تامین ارز تولیدکنندگان محسوب می‌شود. این در شرایطی است که خودروسازان در غیاب صادرات خودرو، صادرات محصولات پتروشیمی، فلزات، قیر، مواد معدنی و خشکبار را نیز در دستور کار گذاشته‌اند تا بخشی از منابع ارزی خود را تامین کنند.

خودروسازان ارز مورد نیاز برای واردات را چگونه تامین می‌کنند؟

با گذشت بیش از ۴۵ روز از نامه مدیرکل دفتر صنایع خودرویی وزارت صمت به تولیدکنندگان وسایل نقلیه تحت عنوان «بازنگری محل تامین ارز» که از آنها خواسته بود برای تامین ارز مورد‌نیاز به فکر صادرات باشند، حالا اخباری به گوش می‌‌رسد مبنی بر اینکه در راستای این بخشنامه، لیستی از محصولات صادراتی در اختیار خودروسازان قرار گرفته است.

بر این اساس، لیست مذکور شامل کالاهایی مانند محصولات پتروشیمی، فلزات، قیر، مواد معدنی، خشکبار و غیره است که خودروسازان با صادرات آنها می‌توانند بخشی از ارز مربوط به قطعات یا محصولات وارداتی خود را تامین کنند. بدین ترتیب شرکت‌های خودروساز از این پس برای تامین قطعه یا حتی واردات خودرو، باید تبدیل به صادرکننده قیر یا مواد پتروشیمی و غیره شوند.

در این زمینه روز جمعه نیز محمدعلی تیموری، مدیرعامل سایپا، در گفت‌وگو با خبرگزاری ایسنا، به‌نوعی این خبر را تایید کرد. وی در بخشی از این گفت‌وگو در پاسخ به پرسشی در مورد شیوه تامین ارز در این شرکت گفته بود: «ارز را از دو کانال غیر از بانک مرکزی تامین می‌کنیم. بانک مرکزی به ما مجوز داده که از ارز منشأ صادرات استفاده کنیم و خودمان نیز صادراتی مانند قیر، سنگ آهن و کاتد مس داریم. همچنین وزارت امور خارجه نیز حمایت‌های خوبی در این بخش تحت عنوان «چوبانک» داشته است و چانگان نیز با سیستم چوبانک قراردادهایی را نهایی کرده که اگر اجرایی شود کالا تا گمرک حمل و پولش از محل سیستم چوبانک پرداخت می‌شود.»

 بنابراین به گفته تیموری، سایپا حالا هم کالاهایی مانند قیر و سنگ آهن صادر می‌کند. پیش از این نیز یک فعال صنعت قطعه در گفت‌‌وگو با «دنیای اقتصاد» از صادرات قیر توسط یک شرکت خودروساز برای تامین ارز مورد‌نیاز خبر داده بود.  وی همچنین تاکید کرده بود لیستی که در اختیار خودروسازان برای صادرات قرار گرفته شامل ۵۰ محصول است. این قطعه‌ساز با گلایه از این فرآیند گفته بود: «خودروسازان تنها مجبور به صادرات قیر نشده بودند که حالا باید آن را هم یاد بگیرند.» این اقدامات را می‌توان در راستای نامه‌ای دانست که ۲۲ مردادماه عبدالله توکلی لاهیجانی، مدیرکل دفتر صنایع خودروی وزارت صمت، به تولیدکنندگان وسایل نقلیه از جمله خودرو، موتورسیکلت و دوچرخه ارسال کرد.

 در این نامه که با عنوان «بازنگری محل تامین ارز» به خودروسازان ابلاغ شده، آمده است: «با عنایت به سیاست‌های یکپارچه ارزی در توسعه صادرات غیرنفتی و کاهش وابستگی به منابع ارزی ناشی از صادرات محصولات نفتی و به منظور تحقق اهداف تعیین‌شده تولید محصولات صادرات‌محور، عمق‌بخشی به تولید داخل و کاهش ارزبری، مقرر شده است کلیه شرکت‌های خودروساز نیازهای ارزی خود در واردات قطعات منفصله موضوع فصل ۹۸ مقررات صادرات و واردات (انواع خودرو، موتورسیکلت، دوچرخه و اسکوتر برقی) را ترجیحا از طریق ارز صادرات خود و دیگران تامین کنند.» در ادامه نیز تاکید شده که «فعالان حوزه مذکور، ضمن فعال‌سازی ظرفیت‌های صادراتی خود و حمایت از صادرکنندگان، نسبت به بازنگری محل تامین ارز درخواست‌های ثبت سفارش خود از سایر منابع موردتایید بانک مرکزی به غیر از نیما، اقدام کنند.»

بنابراین می‌توان گفت صادرات قیر و فلز و غیره توسط خودروسازان بخشی از ابلاغیه مذکور است و خودروسازان برای تامین قطعه خود مجبور به صادرات این محصولات هستند. البته موضوع محدود به تامین قطعه نمی‌شود و گویا خودروسازان از محل این ارز برای واردات خودرو نیز استفاده می‌کنند.

انحصار واردات بدون تامین ارز

از سوم شهریورماه سال گذشته که آیین‌نامه واردات خودرو تصویب شد، یک بند از آن بیش از همه بخش‌های دیگر موضوع بحث و اختلاف نظر بین گروه‌های مختلف شد. بند ۸ این آیین‌نامه، واردات خودرو را منوط به «انتقال فناوری» کرده بود. از همان ابتدا مشخص بود که این بند به دنبال انحصار واردات برای خودروسازان است، چراکه انتقال فناوری بیش از هرچیز نیازمند خط تولید است و جز خودروساز گروه دیگری از پس از آن برنمی‌آمد. در نهایت نیز اعلام لیست شرکت‌‌های واردکننده خودرو مهر تاییدی بر این تحلیل زد.

اما ایجاد انحصار واردات خودرو برای خودروسازان توسط سیاستگذار، در حالی اتفاق افتاد که خودروسازان ارزی برای واردات خودرو نداشتند، چرا که عملا صادراتی در زمینه خودرو ندارند. حتی یک گام عقب‌تر، آنها برای تامین ارز مورد‌نیاز برای تولید و تامین قطعه نیز با مشکل مواجه هستند. پیش از بخشنامه ۲۲مرداد، خودروسازان می‌توانستند از سامانه نیما استفاده کرده و ارز موردنیاز خود را به قیمت نیمایی خریداری کنند، اما وزارت صمت این راه را هم به روی خودروسازان بست. حالا آنها برای اینکه «روی پای خود بایستند» باید دست به دامن صنعت پتروشیمی یا قیر شوند.

البته این موضوع را می‌توان از نقطه‌نظر ناکارآمدی صنعت خودرو و سیاست‌های خودرویی نیز بررسی کرد. مسلما انتظار عجیبی نیست که صنعت خودروی کشور بعد از نیم قرن سابقه، نیاز ارزی خود را با صادرات خودرو تامین کند نه قیر و خشکبار. سیاست‌های خودرویی طی چهل سال گذشته، این صنعت را به سمتی برد که از بازارهای جهانی چنان عقب ماند که نه‌تنها امکان رقابت ندارد بلکه حتی بازارهای سنتی خود را هم به‌مرور از دست می‌دهد؛ برای مثال عراق در سال‌های گذشته جزو بازارهای خودرویی ایران بود اما اکنون رقبای بسیار قدرتری این بازار را قبضه کرده‌اند. یحیی آل‌اسحاق، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، نیز پیش‌تر گفته بود عراقی‌ها از خودروهای ایرانی ناراضی هستند و با این وضعیت این بازار را از دست می‌دهیم. هر‌از‌چندگاهی نیز اظهارنظرهایی در مورد صادرات به روسیه می‌شود اما به‌رغم انعقاد تفاهم‌نامه باز هم این موضوع از وعده و وعیده گامی پیش‌تر نگذاشته است.

بنابراین تا حد زیادی می‌توان علت چنین موضوعی را ناکارآمدی سیاست‌های خودرویی دانست؛ اما ماجرا وجه دیگری هم دارد. در سال‌های گذشته و حتی زمانی که خودروسازان وضعیت تولید خوبی داشتند و نه‌تنها زیان نمی‌کردند بلکه صورت‌های مالی آنها نشان از سود داشت، باز هم این منابع مالی صرف تجهیز ماشین‌‌آلات و توسعه محصول و ارتقای تکنولوژی نشد، بلکه خودروسازان در آن بازه زمانی نیز اقدام به خرید املاک کردند و حتی با بنگاه‌داری، محصولات دیگر را صادر می‌کردند. بنابراین می‌توان گفت صادرات کالاهای غیرمرتبط در خودروسازی کشور مسبوق‌به‌سابقه است.

سازوکار تامین ارز خودروسازان

در بررسی صادرات کالاهای غیرمرتبط توسط خودروسازان این پرسش نیز خودنمایی می‌کند که این تولیدکنندگان دقیقا با چه سازوکاری این کالاها را تهیه و صادر می‌کنند؟ درواقع واردکننده هر کالایی برای تامین ارز موردنیاز خود از داخل کشور، سه راه پیش رو دارد: یا از ارز حاصل از صادرات محصولات خود استفاده ‌کند، یا این ارز را در سامانه نیما از صادرکنندگان به قیمت تعیینی بانک مرکزی خریداری ‌کند، یا اینکه در یک تعامل مستقیم با صادرکننده ارز حاصل از صادرات او را با قیمت رقابتی خریداری کند. حالت سوم در یک تا دو سال گذشته شکل دیگری هم به خود گرفته است. در این حالت واردکننده کالای صادراتی با ریال اما به قیمت دلار رقابتی در رینگ صادراتی بورس کالا خریداری کرده و اقدام به صادرات آن می‌کند؛ البته این صادرات الزاما نباید توسط خود واردکننده که در این مورد خودروساز است انجام شود.

خودروساز برای صادرات این محصولات سه راه پیش رو دارد: یا مستقیما در قامت صادرکننده ظاهر شده و مثلا قیر را صادر می‌کند، یا این کار را به عهده فروشنده کالا می‌گذارد، و یا اینکه از شرکت‌های واسطه‌ای برای این کار استفاده می‌کند. البته واردکننده باید تعهد بدهد که در قبال این صادرات کالا وارد می‌کند که در این مورد قطعه یا خودرو وارد کشور می‌کند. حال برای خودروسازان یک لیست از گروه‌های کالایی تهیه شده که گفته می‌شود مشتمل بر ۵۰ قلم کالاست که به وسیله صادرات آن می‌توانند قطعه و خودرو وارد کنند. برای تعیین مرجعی که این لیست را تهیه کرده نیز می‌توان دو احتمال داد: یا بانک مرکزی مستقیما این لیست را تهیه کرده و به خودروسازان داده؛ و یا اینکه لیست توسط وزارت صمت تهیه شده و بانک مرکزی آن را تایید کرده است. به‌هرحال صورت این فرآیند باید توسط بانک مرکزی تایید شده باشد؛ بنابراین این روند گرچه برای خودروسازان غیرمنطقی به نظر می‌رسد اما غیرقانونی نیست.

پرسش دیگری که در این میان مطرح می‌شود این است که چرا خود فروشنده اقدام به صادرات کالای تولیدی خود نمی‌کند و چرا باید این امتیاز را به خودروساز بدهد؟ پاسخ ساده و تک‌خطی آن این است که این روند برای فروشنده نیز صرفه اقتصادی دارد. اگر خود به عنوان مالک کالا را صادر کند باید ارز حاصل از این صادرات را به کشور بازگردانده و در سامانه نیما به قیمتی که «قیمت دستوری ارز» خوانده می‌شود به فروش برساند. اما اگر محصول را بفروشد، قیمت ارز مورد‌محاسبه به شکل رقابتی بین خودروساز و دیگر خریداران مشخص می‌شود که عموما بیشتر از قیمت ارز نیمایی است و گاهی به قیمت بازار آزاد نیز نزدیک می‌شود؛ حتی دیده شده که گاهی از قیمت بازار آزاد نیز پیشی گرفته است.

بنابراین این کار برای تولیدکنندگان خشکبار و مواد معدنی و پتروشیمی و غیره نیز به‌نوعی فرار از قیمت‌گذاری دستوری ارز است. از طرفی در برخی موارد فروش این کالاها به صورت اعتباری انجام می‌شود که این موضوع هم به نفع خودروساز است و هم نرخ ارز رقابتی را افزایش می‌دهد که به نفع فروشنده نیز تمام می‌شود. به طور کلی می‌توان گفت این روند برای تامین ارز خودروسازان گرچه قانونی است اما دست‌کم می‌توان گفت بسیار عجیب است. این فرآیند نه در مورد خودروسازی بلکه در مورد بقیه صنایع نیز در باقی نقاط جهان وجود ندارد.

نظر شما
23:41 - 1403/03/24
شاسی بلند آفرودی مانیان خودرو؛

نیسان ترا در نمایشگاه خودرو شیراز رسما رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
22:38 - 1403/03/24
بازگشت هاچ بک اروپایی به بازار؛ 

اوپل کورسا در نمایشگاه خودرو شیراز رونمایی شد +تصاویر و مشخصات

نام خبرنگار: محسن صادقی
22:23 - 1403/03/24
برند آلمانی در راه ایران؛ 

اوپل موکا جذاب در نمایشگاه خودرو شیراز رونمایی شد +تصاویر و مشخصات

نام خبرنگار: محسن صادقی
21:16 - 1403/03/24
کراس اوور جمع و جور آلمانی در راه ایران؛ 

اوپل کراس لند در نمایشگاه خودرو شیراز رونمایی شد +تصاویر و مشخصات

نام خبرنگار: محسن صادقی
19:39 - 1403/03/24
یک خودروی هیبریدی دیگر؛

اسکای ول هیبرید پلاس در نمایشگاه خودرو شیراز رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
18:58 - 1403/03/24
اتوبوس بین شهری جدید؛ 

فوتون U9 محصول جدید زامیاد در نمایشگاه شیراز رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
00:50 - 1403/03/24
با قوای محرکه ژاپنی؛

کامیونت دافران Q1 در نمایشگاه شیراز رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
18:54 - 1403/04/01
شبیه به بی وای دی هان؛

مدوسان ؛ خودرو الکتریکی پیشرفته کره شمالی دیده شد! +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
14:13 - 1403/04/01
جانشین 4 میلیون دلاری شیرون!؛

بوگاتی توربیون با ساختار هیبریدی رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
21:06 - 1403/03/29
برادر کوچک‌تر پورشه تایکان؛

قدرتمندترین و سریع‌ترین ماشین آئودی رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
15:52 - 1403/03/10
نمادین ترین خودروی اسپرت این شرکت؛

بی ام و M3 با تغییرات جدید می آید +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
15:45 - 1403/03/10
کراس اوور برقی آواتار می آید؛

دست پخت نادر فقیه زاده به جنگ با تسلا می‌رود +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
16:56 - 1403/03/03
سوپرتراک 2 بیشتر شبیه قطار است!

رونمایی کن ورث از کامیون فوق العاده عجیب و خاصش +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
19:36 - 1403/03/02
خودروی ولوو ساخت چین 28 هزار دلار!

ولوو از کراس اوور کوچک ئی اکس30 رونمایی کرد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
18:18 - 1403/03/05
اروپایی خوش نام در خیابان‌های تهران؛

تجربه رانندگی با فولکس واگن ID.4 الکتریکی ماموت خودرو +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
21:23 - 1403/02/21
جدیدترین دو دیفرانسیل شاسی مستقل بازار ایران؛

آفرود سواری سنگین با نیسان ترا محصول جدید مانیان خودرو +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
22:54 - 1402/12/03
با 326 اسب بخار قدرت؛

تست رانندگی فونیکس تیگو 7 پرو ای پلاس در پیست آیلند +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
02:23 - 1402/12/03
تاکسی بدون پیشرانه بنزینی؛

تجربه رانندگی با KMC e-TAXI کرمان موتور در برج میلاد +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
00:03 - 1402/11/24
کراس اوور خوش استایل چینی؛

تست رانندگی لاماری ایما HEV در پیست آزادی +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
15:48 - 1402/10/28
سدان خانوادگی قدرتمند و جذاب؛

تست رانندگی آریزو 8 سدان لوکس و پرآپشن فونیکس +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
01:27 - 1402/09/08
بزرگترین و لوکس ترین شاسی بلند مدیران خودرو؛

تجربه رانندگی با اکستریم VX کراس اوور لوکس در پیست آیلند +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
19:32 - 1401/12/10
با شروع تمرین های زمستانه؛

فصل جدید فرمول یک 2023 در بحرین آغاز شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
16:40 - 1401/11/28
برای فصل ۲۰۲۳ فرمول یک؛

استون مارتین از خودروی AMR23 رونمایی کرد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
19:49 - 1401/08/23
مدل آفرود پورشه 911 داکار معرفی شد

اسپرت ترین خودروی آفرودی جهان +تصاویر جذاب

نام خبرنگار:
18:16 - 1401/08/21

خودروی فرمول E پورشه 99X جدید معرفی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
00:53 - 1403/02/30
بی‌ام‌و مخملی هوش از سر خودرو بازان پراند!

نسخه خاص و استثنایی از مدل پرچمدار XM بی ام و +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
01:21 - 1402/12/27
توسط برابوس تیونر معروف آلمانی؛

راکت 1000؛ از سریع ترین بنزهای روی کره زمین آشنا شوید +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
21:49 - 1402/12/23
درباره دو رگه ایرانی آلمانی؛

پروژه مرسدس AMG SL 63 زیر دستان کیوانی +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
13:53 - 1402/11/30
شاسی بلند و سدان را فراموش کن، ون را ببین!

نسخه خاص ون فورد ترانزیت رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
16:32 - 1402/10/08
بنز شاسی بلند نصفه که 1.3 میلیون دلار ارزش دارد!

جی کلاس کابریولت Refined Marques خودرو رویایی و کمیاب +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
12:50 - 1402/07/26
هایلوکس جی آر اسپرت2 ؛

پیکاپ جدید تویوتا از انگلیس طلوع می کند! +تصاویر

نام خبرنگار:
19:37 - 1403/02/28
کادیلاک سایکلون ؛

خودرو 65 سال پیش که هنوز برتری فناورانه به محصولات روز دارد! +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
19:18 - 1403/02/28
آلپینا B6 2.7 ؛

یکی از کمیاب ترین خودروهای جهان که خیلی گران هم نیست! +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
20:12 - 1403/02/20
افسانه‌ جاودان دنیای خودرو؛

کوروت استینگری 1963 همچون نگینی درخشان می‌درخشد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
00:52 - 1403/02/20
استفاده پیشرانه 305 اسب بخاری کادیلاک؛

گیلورد گلادیاتور؛ "رولزرویس آمریکایی" را بشناسید +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین