تورم در خط تولید خودرو

 تورم نقطه به نقطه تولیدکننده خودرو در تابستان امسال به بیش از ۱۱۱ درصد رسیده است؛ رقمی که از سه برابر شدن شاخص قیمت تولیدکننده خودرو نسبت به تابستان سال گذشته حکایت دارد. هرچند شتاب رشد فصلی این شاخص در تابستان نسبت به بهار کاهش یافته، اما تداوم تورم بالا در بخش تولید، آن هم در شرایطی که خودروسازان با افت تیراژ، کاهش فروش و محدودیت نقدینگی مواجه هستند، پرسش‌هایی را درباره صرفه اقتصادی افزایش تولید در این صنعت ایجاد می‌کند. به نظر می‌رسد ترکیب افزایش قیمت نهاده‌ها در کنار قیمت گذاری دستوری معادله تولید خودرو در کشور را با تغییراتی همراه کرده است.

بررسی آمار‌های تورم تولیدکننده بخش خودرو که توسط مرکز آمار منتشر شده، نشان می‌دهد روند رشد هزینه‌های تولید بهار سال گذشته آغاز شده و در سال جاری با شتاب بیشتری ادامه پیدا کرده است. تورم فصلی این بخش که در بهار ۱۴۰۴ معادل ۳.۶ درصد بود، در تابستان همان سال به ۱۰.۶ درصد و در زمستان به ۱۷.۸ درصد رسید. با این حال، نقطه عطف افزایش قیمت‌ها را باید در بهار امسال جست‌و‌جو کرد؛ فصلی که تورم تولیدکننده خودرو به ۴۰.۸ درصد رسید. در تابستان نیز این شاخص ۱۹.۸ درصد ثبت شد؛ بنابراین اگرچه از سرعت افزایش قیمت‌ها نسبت به بهار کاسته شده، اما سطح قیمت‌های تولیدکننده در همین فصل نیز افزایش یافته است.

تصویر تورم نقطه‌به‌نقطه از فشار عمیق‌تر هزینه‌ای در این صنعت حکایت دارد. این شاخص از ۲۶.۱ درصد در بهار ۱۴۰۴ به ۳۳.۳ درصد در تابستان و ۴۳.۴ درصد در زمستان رسید. با ورود به سال ۱۴۰۵، روند صعودی آن شدت گرفت؛ به‌طوری‌که تورم نقطه‌به‌نقطه در بهار به ۹۴.۹ درصد و در تابستان به ۱۱۱.۱ درصد رسید. به این ترتیب، قیمت‌های تولیدکننده در صنعت خودرو طی یک سال منتهی به تابستان امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از سه برابر شده است. تورم سالانه نیز از ۲۷.۲ درصد در بهار سال گذشته به ۳۰.۵ درصد در تابستان، ۳۲.۷ درصد در زمستان و سپس ۵۰.۸ و ۷۱.۱ درصد در بهار و تابستان امسال افزایش یافته است. صعود همزمان تورم نقطه‌به‌نقطه و سالانه نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها صرفا به یک مقطع کوتاه محدود نمانده و در میانگین شاخص نیز منعکس شده است.

بخشی از این روند را باید در تحولات سیاسی و اقتصادی یک سال گذشته جست‌و‌جو کرد. در زمستان ۱۴۰۴ با آغاز جنگ تحمیلی در ۹ اسفند، زنجیره تامین صنعت خودرو با محدودیت‌های تازه‌ای روبه‌رو شد. این شرایط در بهار امسال نیز ادامه پیدا کرد و آسیب به زیرساخت‌های برخی صنایع بالادستی، از جمله فولاد، تامین نهاده‌های مورد نیاز خودروسازان را با دشواری بیشتری مواجه کرد. فولاد و محصولات پتروشیمی از جمله نهاده‌های مهم در زنجیره تولید خودرو هستند و هرگونه اختلال در تولید یا توزیع آنها می‌تواند هزینه تامین قطعات و مواد اولیه را افزایش دهد. در چنین شرایطی، خودروسازان نه‌تنها با محدودیت دسترسی به برخی مواد اولیه مواجه شدند، بلکه ناچار بودند بخشی از نیاز خود را با قیمت‌های بالاتر تامین کنند به‌خصوص آنکه نرخ دلار نیز روند صعودی خود را طی می‌کرد.

با عبور از دوره درگیری نظامی نیز فشار هزینه‌ای از میان نرفت. تابستان امسال در شرایطی سپری شد که اقتصاد همچنان با بلاتکلیفی سیاسی و اقتصادی مواجه بود. افزایش تورم عمومی، رشد نرخ ارز و بالا رفتن هزینه خدمات و تامین مواد اولیه، به تداوم فشار بر تولیدکنندگان دامن زد. در واقع، کاهش تورم فصلی خودرو از ۴۰.۸ درصد در بهار امسال به ۱۹.۸ درصد در تابستان را نمی‌توان نشانه بازگشت ثبات به زنجیره تولید دانست؛ چراکه شاخص‌های نقطه‌به‌نقطه و سالانه همچنان در سطوح بالایی قرار دارند. این تحولات در شرایطی رخ داده که خودروسازان داخلی با مساله دیگری نیز دست‌وپنجه نرم می‌کنند: افت تولید و فروش. کاهش تیراژ از یک‌سو و افزایش قیمت نهاده‌ها از سوی دیگر، می‌تواند هزینه تولید هر دستگاه خودرو را تحت‌تاثیر قرار دهد. در صنعتی که بخش قابل‌توجهی از هزینه‌ها به ظرفیت تولید و میزان بهره‌برداری از خطوط وابسته است، کاهش تیراژ به معنای سرشکن شدن هزینه‌های ثابت روی تعداد کمتری از محصولات نیز خواهد بود؛ بنابراین فشار تورمی فقط از مسیر افزایش قیمت مواد اولیه به خودروساز منتقل نمی‌شود، بلکه افت تولید نیز می‌تواند هزینه متوسط هر دستگاه را افزایش دهد. در چنین شرایطی، افزایش تیراژ لزوما به معنای بهبود وضعیت مالی خودروساز نیست. اگر رشد هزینه نهاده‌ها از امکان تعدیل قیمت فروش و تامین نقدینگی پیشی بگیرد، تولید بیشتر می‌تواند به سرمایه در گردش بیشتری نیاز داشته باشد و حتی فشار مالی شرکت را افزایش دهد.

تورم تولیدکننده در ۵ فصل متوالی

مرکز آمار ایران با انتشار شاخص قیمت تولیدکننده بخش صنعت مربوط به فصل تابستان سال جاری از افزایش شاخص گروه خودرو در دو بخش نقطه به نقطه و سالانه و افت آن در بخش فصلی نسبت به فصل بهار سال جاری خبر داد. البته رشد تورم فصلی در بهار امسال نسبت به زمستان گذشته تحت‌تاثیر جنگ و تنش‌های منطقه‌ای و التهابات ارزی و قیمتی ناشی از آن رخ داد و حالا در فصل تابستان به روال قبل بازگشته است.

بررسی وضعیت تورم در دو بخش نقطه به نقطه و سالانه نیز نسبت به بهار ۱۴۰۵ و بهار، تابستان و زمستان ۱۴۰۴، اما حکایت از رشد تورم تولیدکننده گروه خودرو در تابستان سال جاری دارد. به گفته دست‌اندرکاران صنعت خودرو، تورم در بخش تولید خودرو، عمدتا از سمت هزینه ساخت بالا می‌رود. مهم‌ترین عامل، نوسانات نرخ ارز است؛ چون اکثر قطعات و مواد اولیه مثل فولاد و پلاستیک وارداتی یا ارزبر هستند و با هر بار افزایش نرخ ارز، قیمت تولید بالا می‌رود. دیگر اینکه فصل تابستان در شرایط صلح و جنگ قرار داشت. در فضای ناپایدار، ریسک حمل‌ونقل و بیمه بالا می‌رود و خودروسازان به‌جای برنامه‌ریزی بلندمدت، به سمت ذخیره کردن مواد اولیه می‌روند تا از بحران فرار کنند. در عین حال شاخص کل صنعت وضعیت نامطلوب‌تری را به نمایش می‌گذارد.

هرچند تورم فصلی این بخش هم با افت ۸.۲ واحدی نسبت به بهار امسال مواجه شده و به ۲۸ درصد رسیده، اما دو بخش دیگر یعنی تورم نقطه به نقطه و سالانه صنعت به ترتیب با رشد ۳۸.۳ و ۲۶.۴ واحدی به ۱۴۷.۳ و ۹۷.۳ درصدی افزایش پیدا کرده‌اند. بدین ترتیب شاخص قیمت تولیدکننده در گروه «ساخت وسایل نقلیه موتوری، تریلر و نیم‌تریلر» در فصل تابستان به ۱۹.۸ درصد رسیده است. مقایسه این شاخص با فصل بهار که تورم ۴۰.۸ درصدی ثبت شده بود؛ حکایت از افت ۲۱ واحدی درصدی دارد. اگر بخواهیم نگاهی به سال گذشته داشته باشیم، تورم فصلی در بهار سال ۱۴۰۴ به ۳.۶ درصد رسیده بود که به معنای رشد این شاخص به میزان ۱۶.۲ درصد در تابستان امسال است. در تابستان سال گذشته هم تورم این بخش ۱۰.۶ درصد بود، اما امسال با رشد ۹.۲ واحدی مواجه شده است. این در حالی‌است که تورم فصلی مربوط به تابستان امسال در مقایسه با زمستان سال گذشته با رشد دو واحدی مواجه شده است.

تورم نقطه به نقطه گروه خودرو در فصل تابستان نسبت به فصل بهار با رشد مواجه شده است. نگاهی به آمار‌های درج‌شده در وب‌سایت مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که درحالی‌که تورم نقطه به نقطه در فصل بهار ۹۴.۹ درصد بود، در تابستان امسال به ۱۱۱.۱ درصد رسیده است؛ یعنی رشد ۱۶.۲ واحدی. نگاهی به سال گذشته نیز نشان می‌دهد که در حالی تورم نقطه‌ای در بهار سال قبل ۲۶.۱ درصد بود که حالا در تابستان امسال رشد ۸۵ واحدی را تجربه کرده است. علاوه بر این تورم نقطه‌ای تابستان سال قبل، ۳۳.۳ درصد بود که حالا با رشد ۷۷.۸ واحدی در تابستان سال جاری مواجه شده است. علاوه بر این، مقایسه تورم نقطه به نقطه تابستان امسال نسبت به زمستان سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که در حالی تورم نقطه‌ای در زمستان روی رقم ۴۳.۴ درصد ایستاده بود که بنابراین با رشد ۶۷.۷ واحدی در تابستان همراه شده است.

همچنین نگاهی به وب‌سایت مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که در حالی تورم سالانه گروه خودرو در بهار امسال ۵۰.۸ درصد بود که در تابستان به ۷۱.۱ درصد رسید؛ این یعنی رشد ۲۰.۳ واحدی. در بهار پارسال تورم سالانه ۲۷.۲درصد بود که به معنای رشد ۴۴واحدی آن در تابستان امسال است. نسبت به تابستان قبل هم که تورم روی عدد ۳۰.۵ درصد ایستاده بود، شاخص با رشد ۴۰.۶ واحدی مواجه شده است. در زمستان سال ۱۴۰۴ هم تورم سالانه عدد ۳۲.۷ درصد را نشان می‌دهد که در مقایسه با تابستان امسال حکایت از رشد ۳۸.۴ واحدی شاخص دارد.