کیفیت قطعات خودرو از خط تولید آغاز می‌شود؛ چرا بازرسی نهایی کافی نیست؟

 محمدحسن جبلی جوان با اشاره به اهمیت یکنواختی در تولید قطعات خودرو افزود: کیفیت مناسب یک قطعه، نتیجه یک فرآیند تولید درست است.

 به گفته وی، مهم‌ترین مسئله در تولید، این است که قطعات مختلفی که از یک خط تولید خارج می‌شوند، تا حد امکان شبیه به یکدیگر باشند و اختلاف ابعادی آنها به حداقل برسد.

وی دراین باره گفت: برای سنجش کیفیت فرآیند تولید، دو شاخص اهمیت زیادی دارند؛ شاخص Cpk که توانایی فرآیند تولید را نشان می‌دهد و شاخص Cmk که میزان دقت و قابلیت ماشین‌آلات را مشخص می‌کند؛ هرچه مقدار این دو شاخص بالاتر باشد، احتمال تولید قطعات معیوب کمتر خواهد بود. به‌طور معمول، عدد ۱.۳۳ و بالاتر به‌عنوان یکی از معیار‌های مهم در ارزیابی قابلیت فرآیند در نظر گرفته می‌شود.

جبلی جوان برای توضیح اهمیت این موضوع به میزان خطای مجاز در اندازه یک قطعه موجود در نقشه قطعات اشاره کرد و افزود: در طراحی هر قطعه، برای ابعاد مختلف یک حداقل و حداکثر مجاز تعیین می‌شود، به این محدوده، تلرانس می‌گویند. اما مسئله این است که تولیدکننده نباید اجازه دهد ابعاد قطعات در همه این محدوده تغییر کند. هرچه اختلاف ابعادی قطعات کمتر باشد، تولید یکنواخت‌تر و احتمال بروز خطا نیز پایین‌تر خواهد بود.

وی برای روشن شدن موضوع گفت: فرض کنید ۵۰ قطعه تولید کنیم و ابعاد آنها به‌صورت متناوب یک بار در بالاترین حد تلرانس، بار دیگر در پایین‌ترین حد و بار سوم در نقطه میانی قرار بگیرد. اگر این الگو تکرار شود، با وجود اینکه ابعاد قطعات همچنان در محدوده مجاز نقشه هستند، فرآیند تولید یکنواخت نیست. در چنین شرایطی شاخص Cpk حدود ۰.۴۱ خواهد بود و احتمال تولید قطعات معیوب به‌شدت افزایش پیدا می‌کند؛ به‌طوری که نرخ قطعات معیوب می‌تواند از ۲۰۰ هزار قطعه در هر میلیون قطعه بیشتر شود.

به گفته مدیرعامل مرکز تست تصادف خودرو، شرایط زمانی متفاوت است که قطعات با اختلاف بسیار کمتری نسبت به نقطه میانی تلرانس تولید شوند. برای مثال، اگر ابعاد قطعات تنها حدود ۱۰ درصد بالاتر یا پایین‌تر از نقطه میانی تغییر کند، شاخص Cpk می‌تواند به بالای ۲ برسد. در چنین شرایطی، فرآیند تولید از یکنواختی بیشتری برخوردار است و میزان ضایعات می‌تواند به صفر نزدیک شود.

جبلی جوان تأکید کرد: صرفاً اندازه‌گیری همه قطعات نمی‌تواند تضمین‌کننده کیفیت باشد. 

وی افزود: مسئله اصلی این است که فرآیند تولید از ابتدا به شکلی طراحی شود که قطعات با کمترین اختلاف ممکن ساخته شوند؛ به‌ویژه در قطعات حساس خودرو که چندین اندازه و ویژگی مهم دارند، همه این موارد باید به‌درستی کنترل شوند.

جبلی جوان همچنین درباره علت پایین بودن کیفیت یا نوسان در تولید گفت: اگر شاخص Cpk پایین باشد، معمولاً باید دو موضوع بررسی شود؛ نخست اینکه آیا فرآیند تولید به‌درستی طراحی شده است یا نه و دوم اینکه آیا ماشین‌آلات توانایی لازم برای تولید دقیق قطعه را دارند یا خیر.

به گفته وی، اگر مشکل از طراحی فرآیند باشد، باید روش تولید اصلاح شود؛ اما اگر ماشین‌آلات دقت کافی نداشته باشند، لازم است با محاسبه شاخص Cmk، ایراد دستگاه شناسایی و برای رفع آن اقدام شود.

مدیرعامل مرکز تست تصادف خودرو در پایان تأکید کرد: کاهش قطعات معیوب و افزایش کیفیت در صنعت خودرو، تنها با بازرسی بیشتر به دست نمی‌آید. آنچه اهمیت دارد، کنترل دقیق فرآیند تولید و اطمینان از عملکرد درست ماشین‌آلات است؛ موضوعی که می‌تواند به تولید قطعات یکنواخت‌تر، کاهش ضایعات و افزایش کیفیت محصول نهایی منجر شود.