خودرو از دلار جا ماند

 بازار خودرو نخستین سیگنال‌های قیمتی خود از فضای پساتفاهم را مخابره کرد. بررسی این بازار از ابتدای خردادماه تا روز گذشته نشان می‌دهد همزمان با مذاکرات جدی ایران و آمریکا و افت نرخ ارز، قیمت خودرو در هر سه بخش داخلی، مونتاژی و وارداتی وارد مسیر نزولی شده است. هرچند شدت این کاهش در بخش‌های مختلف بازار یکسان نبوده است. داده‌های دنیای‌اقتصاد نشان می‌دهد در شرایطی که نرخ ارز طی یک ماه گذشته بیش از ۱۱درصد افت کرده، میانگین قیمت خودرو نیز حدود ۶درصد کاهش یافته است. با این حال همان‌طور که عنوان شد توزیع این افت قیمت در بازار یکسان نیست؛ وارداتی‌ها با بیشترین کاهش قیمت در این زمینه پیشتاز بودند، اما خودرو‌های داخلی همچنان در برابر افت بیشتر مقاومت می‌کنند.

بررسی قیمتی ۲۰ خودرو در فاصله یکم تا ۳۱ خردادماه نشان می‌دهد که کاهش قیمت خودرو همراستا با افت نرخ ارز و تعدیل انتظارات تورمی بوده، حال آنکه فاصله میان افت دلار و کاهش قیمت خودرو حکایت از آن دارد که بازار هنوز نسبت به پایداری شرایط جدید اطمینان کامل ندارد. با این حال، افت حدود ۶درصدی قیمت خودرو در شرایطی که نرخ ارز طی همین مدت حدود ۱۱درصد کاهش یافته، نشان می‌دهد بازار خودرو هنوز به اندازه سایر بازار‌ها به تداوم شرایط جدید سیاسی اطمینان پیدا نکرده است. در واقع اگرچه تفاهم ایران و آمریکا موجب کاهش انتظارات تورمی و عقب‌نشینی قیمت‌ها در بازار‌های مختلف شد، اما مقاومت نسبی خودرو در برابر افت بیشتر قیمت‌ها از تردید فعالان بازار نسبت به آینده حکایت دارد.

بخشی از این تردید به وضعیت صنعت خودرو در داخل کشور بازمی‌گردد. خودروسازان بزرگ همچنان با چالش‌هایی نظیر افزایش هزینه تولید، محدودیت‌های تامین مواد اولیه، مشکلات لجستیک پس از جنگ و همچنین قیمت گذاری محصولات روبه‌رو هستند. به همین دلیل بخشی از بازار انتظار دارد فشار هزینه‌ها در نهایت خود را در قیمت‌های بازار نیز نشان دهد. در بخش مونتاژی‌ها نیز اگرچه کاهش نرخ ارز می‌تواند به افت هزینه‌ها منجر شود، اما ابهام در تامین ارز، روند واردات قطعات و همچنین تصمیم اخیر وزارت صمت برای بازنگری در سازوکار قیمت‌گذاری این خودروها، فضای انتظاری بازار را پیچیده‌تر کرده است.

از سوی دیگر، در بازار خودرو‌های وارداتی نیز اخبار ضدونقیضی درباره آینده سیاست‌های ارزی، احتمال تغییر نرخ محاسباتی واردات و حتی اعمال محدودیت‌های جدید در این بخش شنیده می‌شود. مجموعه این عوامل سبب شده است که سمت تقاضا هنوز نسبت به چشم‌انداز بازار خودرو خوش‌بینی کامل نداشته باشد و بخشی از خریداران در انتظار روشن‌تر شدن شرایط سیاسی و اقتصادی، تصمیم خرید خود را به تعویق بیندازند.

وارداتی‌ها پیشتاز کاهش قیمت

رفتار بازار وارداتی‌ها را می‌توان مهم‌ترین پیام جدول قیمتی خردادماه دانست. برخلاف خودرو‌های داخلی که بیش از هر چیز تابع وضعیت تولید و عرضه هستند، وارداتی‌ها مستقیما تحت‌تاثیر نرخ ارز، هزینه‌های مبادلات خارجی، ریسک تحریم و چشم‌انداز تجارت خارجی قرار دارند. به همین دلیل هرگونه سیگنال مثبت سیاسی معمولا ابتدا در این بخش منعکس می‌شود.

با این حال کاهش 7.5 درصدی قیمت‌ها در بازار خودرو‌های وارداتی دو وجه دارد وجه اول اینکه همراه با کاهش نرخ ارز قیمت این محصولات نیز کاهشی شده، این در شرایطی است که در دوره بعد از جنگ قیمت این نوع خودرو‌ها افزایش سرسام‌آوری به خود دید حالا نیز روند کاهشی آن بیش از سایر بازار‌های داخلی و مونتاژی به چشم می‌آید. وجه دیگر اینکه برخی از فعالان این بازار در گفت‌و‌گو با «دنیای‌اقتصاد» نسبت به آینده این نوع خودرو‌ها اظهار خوش‌بینی می‌کنند. به‌طوری‌که برخی فعالان تاکید دارند خریداران بر این تصورند که در صورت تداوم فضای سیاسی جدید، هزینه واردات خودرو کاهش یافته و عرضه خودرو‌های خارجی افزایش خواهد یافت. در نتیجه بخشی از تقاضای مصرفی و سرمایه‌ای از بازار خارج شده و خریداران ترجیح داده‌اند برای تصمیم‌گیری نهایی منتظر روشن‌تر شدن شرایط بمانند.

یک فعال بازار وارداتی‌ها به وجه اولی که عنوان شد، تاکید دارد و می‌گوید که وارداتی‌ها در ماه‌های گذشته رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده بودند و بخشی از قیمت آنها مبتنی بر ریسک‌های سیاسی و ارزی شکل گرفته بود. اکنون با کاهش بخشی از این ریسک‌ها، طبیعی است که تعدیل قیمت در این بخش شدیدتر از سایر گروه‌ها باشد. اما نکته مهم آن است که حتی در بازار وارداتی‌ها نیز افت قیمت از کاهش نرخ ارز عقب‌تر مانده است. این موضوع نشان می‌دهد بازار هنوز رفع کامل محدودیت‌های خارجی و بازگشت به شرایط عادی تجارت را قطعی نمی‌داند. به عبارت دیگر، فعالان بازار بخشی از ریسک‌های سیاسی را حذف کرده‌اند؛ اما هنوز همه آنها را از معادلات خود کنار نگذاشته‌اند.

بررسی «دنیای‌اقتصاد» نشان می‌دهد که برخی محصولات در این بازار افت قیمت دو رقمی را تجربه کرده‌اند. آئودی A3L با افت 13.2 درصدی، هیوندای النترا با کاهش 14.7 درصدی و فولکس‌واگن ID4 با افت 10.7 درصدی در صدر جدول کاهش قیمت قرار گرفته‌اند. همچنین هیوندای کونا افت قیمت 6.4 درصد را ثبت کرده است. میانگین کاهش قیمت در این گروه حدود 7.5 درصد برآورد می‌شود.

مقاومت داخلی‌ها در برابر افت قیمت

در سوی دیگر بازار، خودرو‌های داخلی کمترین کاهش قیمت را تجربه کرده‌اند. این موضوع در نگاه نخست ممکن است با توجه به افت نرخ ارز عجیب به نظر برسد؛ اما بررسی شرایط صنعت خودرو نشان می‌دهد عوامل متعددی مانع از کاهش بیشتر قیمت‌ها شده است.

نخستین عامل به وضعیت تولید بازمی‌گردد. صنعت خودرو پس از جنگ اخیر همچنان با چالش‌هایی در زنجیره تامین مواجه است. محدودیت‌های تامین مواد اولیه، مشکلات حمل‌ونقل، آسیب‌های واردشده به برخی زیرساخت‌های لجستیک و افزایش هزینه‌های تولید موجب شده است چشم‌انداز عرضه خودرو همچنان با ابهام همراه باشد. در چنین شرایطی بازار نسبت به کاهش پایدار قیمت‌ها مقاومت نشان می‌دهد. عامل دوم به تحولات اخیر در قیمت کارخانه‌ای خودرو مربوط است. افزایش قیمت محصولات ایران‌خودرو هنوز به‌طور کامل در بازار آزاد منعکس نشده و بسیاری از فعالان بازار معتقدند اثر این افزایش قیمت در هفته‌های آینده بیشتر نمایان خواهد شد. به همین دلیل، بخشی از معامله‌گران انتظار دارند قیمت خودرو‌های داخلی مجددا با فشار صعودی مواجه شود.

عامل سوم نیز به ساختار خاص بازار خودرو‌های داخلی بازمی‌گردد. برخلاف خودرو‌های وارداتی که عمدتا تابع نرخ ارز هستند، خودرو‌های داخلی علاوه بر ارز تحت‌تاثیر سیاست‌های قیمت‌گذاری، میزان تولید، عرضه خودروسازان و تصمیمات دولت قرار دارند. همین موضوع موجب شده واکنش آنها به افت نرخ ارز محدودتر باشد. به این ترتیب در بازار خودرو‌های داخلی از یک‌سو افت نرخ ارز و کاهش انتظارات تورمی، فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد می‌کند و از سوی دیگر نگرانی نسبت به وضعیت تولید و افزایش قیمت کارخانه مانع از افت بیشتر می‌شود. نتیجه این کشمکش، کاهش محدود قیمت‌ها در مقایسه با سایر بخش‌های بازار بوده است.

اما در بخش خودرو‌های مونتاژی نیز شرایطی بینابینی مشاهده می‌شود. این خودرو‌ها از یک طرف به نرخ ارز وابسته‌اند و از طرف دیگر مانند خودروسازان داخلی با هزینه‌های تولید و تامین قطعات روبه‌رو هستند. به همین دلیل شدت افت قیمت آنها بین خودرو‌های وارداتی و داخلی قرار گرفته است. به این ترتیب مجموع تحولات یک ماه گذشته نشان می‌دهد بازار خودرو برخلاف بسیاری از دوره‌های گذشته، این بار به تحولات سیاسی واکنش کمی نشان داده و بخشی از انتظارات تورمی خود را تعدیل کرده است. با این حال هنوز نمی‌توان از ورود بازار به یک مسیر نزولی پایدار سخن گفت. فاصله میان افت ۱۱درصدی نرخ ارز و کاهش حدود ۶درصدی قیمت خودرو‌ها نشان می‌دهد فعالان بازار همچنان نسبت به آینده محتاط هستند.

اما در صورتی که تفاهم سیاسی به توافقی پایدار و کاهش ملموس محدودیت‌های اقتصادی منجر شود، ظرفیت افت بیشتر قیمت‌ها به ویژه در بخش خودرو‌های وارداتی و مونتاژی وجود خواهد داشت. اما در بازار داخلی، متغیر‌های دیگری همچون هزینه تولید، وضعیت عرضه، سیاست‌های قیمت‌گذاری و افزایش قیمت کارخانه‌ای خودرو‌ها می‌تواند مانع از تداوم روند نزولی شود. همان‌طور که عنوان شد خودرو‌های داخلی واکنش محدودتری به تحولات اخیر نشان داده‌اند. میانگین افت قیمت در این بخش حدود ۴ درصد برآورد می‌شود. کوییک دنده‌ای کاهش 7.7 درصدی را تجربه کرده شاهین و تارا افت 8.8 درصدی و 7.4 درصدی را ثبت کرده‌اند. همچنین قیمت دنا پلاس در این بازه زمانی عملا بدون تغییر باقی مانده است.