تولید خودرو یک‌سوم شد

 ترکش‌های جنگ، خیلی زودتر از آنچه تصور می‌شد به خطوط تولید خودرو اصابت کرد؛ جایی که آمار تولید فروردین‌ماه نخستین نشانه‌های آشکار این ضربه را به نمایش می‌گذارد. افت حدود ۶۸درصدی تیراژ خودروهای سواری در نخستین ماه سال، اگرچه بازتابی از اثر جنگ بر این صنعت است، اما با توجه به آسیب دیدن زیرساخت‌های تامین مواد اولیه مانند فولاد و پتروشیمی، بیش از هر چیزسردرگمی خودروسازان را به تصویر می‌کشد؛ وضعیتی که در آن تصمیم‌گیری تولید با ابهامات زیادی همراه است. همان‌طور که عنوان شد فروردین ماه را می‌توان ماه بلاتکلیفی و انتظار خواند. این شرایط باعث تاخیر در فعالیت دوباره خطوط خودروسازی شد؛ به‌طوری‌که خودروسازان بعد از گذشت یک هفته از اتمام تعطیلات بهاری و فراهم شدن مقدمات آتش‌بس تولید را آغاز کردند. به این ترتیب خودروسازی کشور با نااطمینانی نسبت به تداوم آتش‌بس و اختلال در تامین مواد اولیه، عملا در وضعیت «انتظار» قرار گرفت. تولید ۱۵هزار و ۱۱۷دستگاه خودرو در فروردین امسال، در مقایسه با ۴۷هزار دستگاه مدت مشابه سال گذشته، نشان می‌دهد که صنعت خودرو سال را نه با برنامه‌ریزی و ثبات، بلکه با احتیاط آغاز کرده است؛ شرایطی که بیش از هر چیز از سایه جنگ و پیامدهای آن بر زنجیره تامین و تصمیم‌گیری تولیدکنندگان نشأت می‌گیرد.

به گفته یک دست اندرکار صنعت خودرو، «بلاتکلیفی» شاید دقیق‌ترین واژه برای توصیف وضعیت خودروسازان در نخستین ماه سال۱۴۰۵ باشد؛ فروردینی که به‌طور سنتی با وقفه‌ای کوتاه در تولید آغاز می‌شود؛ اما امسال سایه جنگ را نیز بالای سر خود داشت. آمار تولید نیز این وضعیت را به‌خوبی بازتاب می‌دهد؛ جایی که تیراژ خودروهای سواری با سقوطی نزدیک به ۶۸درصدی نسبت به فروردین سال گذشته، به ۱۵هزار و ۱۱۷دستگاه محدود شده است؛ درحالی‌که سال قبل خودروسازان توانسته بودند تولید ۴۷هزار دستگاه خودرو را ثبت کنند. این شکاف آماری، تنها یک افت عددی نیست، بلکه نشانه‌ای از تاب‌آوری خودرو در سال جدید تعبیر می‌شود.

یک کارشناس خودرو به «دنیای‌اقتصاد» می‌گوید که حملات به صنایع بالادستی همچون فولاد و پتروشیمی، زنجیره تامین را برای خودروسازان کشور با ابهام جدی مواجه کرد و باعث شد برنامه‌ریزی تولید از حالت معمول خارج شود. در نتیجه، حتی پس از بازگشایی خطوط، تصمیم غالب نه بازگشت به ظرفیت‌های پیشین، بلکه آغاز حداقلی تولید با هدف حفظ بقا بود. وی تاکید دارد که این رویکرد محتاطانه را می‌توان در ترکیب تولید شرکت‌ها نیز مشاهده کرد؛ تمرکز بر تولید برخی محصولات در مقابل افت شدید یا حتی توقف تولید برخی مدل‌ها. وی این روند را نشانه‌ای از مدیریت ریسک در شرایط بی‌ثبات می‌خواند. از سوی دیگر، تاخیر در آغاز فعالیت خطوط تولید نیز خود به عاملی مضاعف برای کاهش تیراژ تبدیل شد. درحالی‌که روال معمول، شروع تولید از نیمه فروردین است امسال این زمان به‌دلیل شرایط جنگی و نگرانی از حملات دشمن، دست‌کم یک هفته به تعویق افتاد. این تاخیر در کنار نگرانی نسبت به آینده، عملا فرصت جبران را از خودروسازان گرفت و آنها را در موقعیتی قرار داد که نه امکان برنامه‌ریزی داشتند و نه حتی می‌توانستند به‌طور کامل به برنامه‌های کوتاه‌مدت خود پایبند بمانند.

نشانه‌های این سردرگمی را می‌توان در افزایش قابل‌توجه خودروهای ناقص نیز مشاهده کرد. انباشت بیش از ۹۰۰دستگاه خودروی ناقص در خطوط تولید ایران‌خودرو که نسبت به سال گذشته بیش از ۳.۵برابر شده، بیانگر آن است که حتی در صورت تولید، نبود قطعات و اختلال در تامین، اجازه تکمیل و عرضه را نمی‌دهد. این وضعیت، نه‌تنها بهره‌وری خطوط را کاهش داده، بلکه هزینه‌های مضاعفی نیز به خودروسازان تحمیل کرده است. با این حال، به نظر می‌رسد در هفته‌های اخیر نشانه‌هایی از خروج تدریجی از این وضعیت بلاتکلیف پدیدار شده است. خودروسازان با تکیه بر برخی برنامه‌ریزی‌های جدید برای تامین مواد اولیه، به‌ویژه در حوزه فولاد تلاش کرده‌اند تا حدی انسجام را به خطوط تولید بازگردانند. این «جمع‌وجور شدن» اگرچه هنوز به معنای بازگشت به شرایط عادی نیست، اما می‌تواند مقدمه‌ای برای عبور از فاز بحران باشد؛ مشروط بر آنکه متغیرهای کلیدی خارج از اختیار تولیدکنندگان، هموار تر از گذشته عمل کنند.

در این میان مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده، می‌تواند تغییر رویه قیمت‌گذاری توسط مرجع قیمت‌گذار باشد. خودروسازان در شرایطی که با افزایش هزینه‌های تولید، اختلال در زنجیره تامین و کاهش تیراژ مواجهند، بیش از هر زمان دیگری بر اصلاح قیمت‌ها تاکید دارند. اگرچه آنها تلاش کرده‌اند با مدیریت هزینه و کاهش سطح تولید، از زیان بیشتر جلوگیری کنند، اما تداوم این وضعیت بدون اصلاح قیمت‌ها، می‌تواند به تشدید بحران منجر شود. به بیان دیگر، هرچند خودروسازان تا حدی از بلاتکلیفی فروردین فاصله گرفته‌اند، اما پایداری تولید در ماه‌های آینده بیش از هر چیز به پاسخ سیاستگذاران به مطالبات قیمتی آنها گره خورده است.

کارنامه بهاری خودرو

همان‌طور که عنوان شد تولید خودرو در ماه ابتدایی سال با تاخیر همراه بود. هر چند بلافاصله بعد از تعطیلات نوروزی برخی از دست اندرکاران خودرویی اعلام کردند که خطوط تولید فعال شدند با این حال خودروسازان ترجیح دادند که چراغ خودروسازی را همچنان خاموش نگه دارند.اما بعد از گذشت یک هفته و همزمان با فراهم شدن مقدمات آتش‌بس چراغ تولید نیز روشن شد؛ به‌طوری‌که طبق اطلاعات سامانه کدال خودروسازان در بازه فروردین‌ماه ۱۵هزار و ۱۱۷دستگاه خودرو سواری تولید کردند. با این حال تولید در اولین‌ماه سال۱۴۰۵ در مقایسه با بازه زمانی مشابه سال گذشته فاصله معناداری دارد. در فروردین سال گذشته ۴۷هزار دستگاه خودرو تولید شده بود. بنابراین تولید در سه شرکت خودروساز کشور با کاهش ۶۸درصدی همراه شده است. فروردین سال گذشته برای بزرگ‌ترین خودروساز کشور، یعنی ایران‌خودرو نقطه عطفی در مسیر این صنعت به شمار می‌رفت؛ شرکتی که با گام‌های اولیه در مسیر خصوصی‌سازی، برنامه‌ای بلندمدت برای توسعه تولید، بهبود کیفیت و اصلاح ساختار مالی در دستور کار داشت و تلاش می‌کرد با افزایش تیراژ و تنوع محصول، جایگاه خود را در بازار تثبیت کند؛ مسیری که اکنون تحت تاثیر تحولات اخیر با ابهام روبه‌رو شده است.

این شرکت در اولین ماه سال جاری ۱۳هزار خودرو تولید کرده حال آنکه در مدت مشابه سال گذشته تعداد خودروهای تولیدی این شرکت به ۲۹هزار و ۴۰۰دستگاه رسیده بود بنابراین تولید این شرکت در فروردین امسال حدود ۵۵.۸درصد (تقریبا ۵۶درصد) نسبت به بازه مشابه سال گذشته کاهش داشته است. این شرکت همچنین ۹هزار و ۷۵۰دستگاه از ۱۳هزار دستگاهی را که تولید کرده، به‌فروش رسانده است. در اطلاعاتی که ایران خودرو به بورس ارائه داده این نکته جلب توجه می‌کند که این شرکت ۹۱۱ دستگاه خودرو را به‌صورت ناقص در پارکینگ‌های خود دپو کرده است. در سال ۹۸ نیز همزمان با تشدید تحریم‌های بین‌المللی تولید خودروهای ناقص به اوج خود رسیده بود و خودروسازان برای حیات تولید، بسیاری از محصولات را به‌طور ناقص تولید می‌کردند. آمار تولید خودروهای این شرکت گویای این نکته است که گروه پژو بیشترین تیراژ را داشته به‌طوری‌که در فروردین امسال تعداد ۴هزار دستگاه پژو که بیشتر به ۲۰۷ تعلق دارد از سوی این شرکت عرضه شده است. سال گذشته بیش از ۹هزار دستگاه از این خودرو تولید شده بود.

جالب اینجاست که از چهار هزار دستگاه تولیدشده، ۲هزار و ۸۰۰دستگاه به فروش رفته است. گروه سورن نیز در این بازه زمانی ۲هزار و ۴۸۴دستگاه تولید داشته حال آنکه سال گذشته در این بازه ۷هزار و ۸۰۰دستگاه از این محصول تولید و به بازار عرضه شده است. دنا نیز تولید ۲هزار و ۵۴۸دستگاهی به ثبت رسانده، با این حال رانا کمترین تولید این شرکت را به نام خود ثبت کرده است. تولید رانا نیز در این مدت ۳۷۹دستگاه بوده است.‌ هایما نیز در این مدت ۴۵۰ دستگاه و تارا نیز یک‌هزار و ۸۲۷تولید داشته است. این در شرایطی است که‌ هایما سال گذشته در این بازه یک‌هزار و ۴۰۳دستگاه و تارا نیز ۴هزار و ۶۷۰دستگاه تولید و به بازار عرضه کردند.

اما دومین شرکت بزرگ خودروسازی کشور که از ابتدای سال گذشته مقدمات واگذاری سهام آن به بخش خصوصی فراهم شده بود افت تولید چشم‌گیری را به خود می‌بیند. این شرکت در فروردین سال جاری تعداد هزار و ۴۲۷دستگاه تولید کرده حال آنکه در بازه مشابه سال گذشته تعداد ۱۳هزار و ۱۷۶خودرو را به ثبت رسانده بود. بنابراین تولید این شرکت در فروردین امسال حدود ۸۹.۲درصد (تقریبا ۸۹درصد) کاهش داشته است. خانواده x۲۰۰ شامل تیبا، کوییک و ساینا در این شرکت با تیراژ هزار و ۱۲۵ دستگاهی رکورددار تولید است حال آنکه باقی خودروهای این شرکت همچون شاهین،‌ وانت۱۵۱ و خانواده چانگان نسبت به بازه زمانی سال گذشته افت قابل‌توجهی را به خود می‌بیند. فروش این شرکت در سال جاری نیز یک‌هزار و ۳۲۳ دستگاه بوده است حال آنکه در سال گذشته این شرکت فروشی ۱۲هزار و ۶۳۰دستگاهی داشت. در همین حال شرکت پارس خودرو به‌عنوان سومین شرکت بزرگ خودروساز تیراژ ۶۹۰ دستگاهی را در فروردین امسال به ثبت رسانده است حال آنکه این شرکت در مدت مشابه سال گذشته ۴هزار و ۴۵۷خودرو تولید کرده بود. کوییک معمولی و ساینا S دو محصولی است که در فروردین امسال تولید نداشتند.