آیا بازار خودرو با رکود معاملات مواجه خواهد شد؟

 بازار خودرو در روزهای اخیر بار دیگر تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و سیاسی قرار گرفته است؛ از افزایش نرخ ارز و بالا رفتن قیمت خودروها گرفته تا تحریم‌های جدید آمریکا علیه شرکت‌های فعال در صنعت خودرو. در چنین شرایطی، نگرانی اصلی فعالان بازار تنها افزایش قیمت‌ها نیست، بلکه این پرسش مطرح است که آیا بازار خودرو در ماه‌های آینده با کاهش بیشتر تقاضا و عمیق‌تر شدن رکود معاملات مواجه خواهد شد یا خیر.

بابک صدرایی، کارشناس بازار خودرو، در گفت‌وگویی با اشاره به شرایط فعلی بازار اظهار کرد: عبور قیمت برخی خودروها از مرزهای جدید، یک زنگ هشدار جدی برای بازار است و نشان می‌دهد که بازار خودرو در ادامه می‌تواند با کاهش تقاضا مواجه شود.

وی افزود: افزایش قیمت خودرو ممکن است در مرحله نخست بخشی از متقاضیان را که از افزایش بیشتر قیمت‌ها نگران هستند، به سمت بازار بکشاند. به عبارت دیگر، وقتی خریدار احساس کند قیمت‌ها همچنان در حال افزایش است، ممکن است برای جلوگیری از زیان بیشتر، خرید خود را جلو بیندازد. اما این اتفاق نمی‌تواند به معنای رونق پایدار بازار باشد.

صدرایی ادامه داد: وقتی قیمت‌ها به سطحی برسد که بخش بزرگی از جامعه توان خرید خودرو را نداشته باشد، نتیجه طبیعی آن کاهش تقاضاست. در این مرحله، بازار می‌تواند وارد رکود عمیق‌تری شود و نوعی انجماد در معاملات شکل بگیرد.

این کارشناس بازار خودرو درباره طرح‌هایی مانند جلوگیری از درج قیمت خودرو در پلتفرم‌های آنلاین نیز گفت: تجربه این موضوع در گذشته وجود داشته است. در مقطعی اعلام شد پلتفرم‌ها نباید قیمت‌گذاری خودرو داشته باشند، اما در نهایت این محدودیت نتوانست جهت‌گیری بازار را تغییر دهد.

وی تأکید کرد: بازار مسیر خود را پیدا می‌کند و نمی‌توان با حذف قیمت از یک پلتفرم، واقعیت قیمت‌ها را از بین برد. قیمت خودرو تابع مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی از جمله عرضه، تقاضا، نرخ ارز، هزینه تولید و شرایط عمومی اقتصاد است و برای سامان دادن به بازار باید به این عوامل توجه کرد.

صدرایی در ادامه درباره تأثیر تحریم‌های جدید آمریکا بر صنعت خودرو گفت: به نظر من این تحریم‌ها بخش‌هایی از صنعت خودرو را هدف گرفته‌اند که تاکنون توانسته‌اند از محدودیت‌ها عبور کنند، تحریم نشده‌اند یا به هر شکل توانسته‌اند مسیر تأمین خود را حفظ کنند.

وی افزود: یکی از نقاطی که می‌تواند در شرایط جدید بیشتر تحت فشار قرار بگیرد، گلوگاه‌های لجستیکی و تأمین مواد اولیه است. صنعت خودرو فقط به خودروساز محدود نمی‌شود و زنجیره بزرگی از قطعه‌سازان، تأمین‌کنندگان مواد اولیه، شرکت‌های حمل‌ونقل و مجموعه‌های خدماتی و لجستیکی در این صنعت فعالیت دارند.

به گفته صدرایی، فشار بر این بخش‌ها می‌تواند آثار خود را در نهایت روی تولید خودرو نشان دهد. اگر دسترسی به مواد اولیه، قطعات یا خدمات مورد نیاز تولید دشوارتر شود، طبیعی است که توان تولید نیز تحت تأثیر قرار بگیرد.

وی ادامه داد: اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند، کاهش تولید و عرضه خودرو در ماه‌های آینده اتفاق خواهد افتاد. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بازار خودرو در حال حاضر نیز با مشکلات مربوط به قدرت خرید مواجه است و همزمان افزایش هزینه‌ها و نرخ ارز می‌تواند فشار مضاعفی بر بازار وارد کند.

صدرایی درباره رابطه نرخ ارز و قیمت خودرو نیز اظهار کرد: قیمت ارز در نهایت بر قیمت خودرو تأثیر می‌گذارد، اما این تأثیر الزاماً به صورت همزمان و یک‌به‌یک اتفاق نمی‌افتد.

وی توضیح داد: ممکن است نرخ ارز افزایش پیدا کند، اما اثر آن با تأخیر در بازار خودرو دیده شود. از سوی دیگر، ممکن است در مقطعی خودرو سریع‌تر از نرخ ارز حرکت کند. بنابراین نمی‌توان برای تمام دوره‌ها یک رابطه ثابت میان نرخ ارز و قیمت خودرو تعریف کرد.

این کارشناس بازار خودرو افزود: در یک دوره ممکن است نرخ ارز افزایش پیدا کند اما خودرو با تأخیر واکنش نشان دهد. در دوره‌ای دیگر ممکن است خودرو جلوتر از ارز حرکت کند و حتی شرایطی پیش بیاید که خودرو با نرخی متفاوت از نرخ روز ارز در بازار معامله شود.

وی تأکید کرد: میزان عرضه و تقاضا، شرایط سیاسی و اقتصادی و همچنین فضای روانی بازار همگی در تعیین این فاصله نقش دارند. بنابراین نرخ ارز یکی از عوامل اصلی اثرگذار بر بازار خودرو است، اما تنها عامل تعیین‌کننده نیست.

صدرایی درباره احتمال افزایش بیشتر قیمت خودرو تا پایان پاییز نیز گفت: اگر شرایط فعلی از نظر تحریم، نرخ ارز و وضعیت عرضه ادامه داشته باشد، انتظار ثبات قیمت‌ها را ندارم و با افزایش قیمت مواجه خواهیم شد.

وی در عین حال تأکید کرد که افزایش قیمت لزوماً به معنای افزایش معاملات نیست و ممکن است بازار در شرایطی قرار بگیرد که قیمت‌ها بالا بروند، اما معاملات کاهش پیدا کنند.

صدرایی در تشریح این وضعیت گفت: ممکن است در ماه‌های آینده با پدیده «گرانی بدون معامله» روبه‌رو شویم. یعنی قیمت‌های اعلامی خودرو افزایش پیدا کند، اما تعداد خریداران واقعی کاهش یابد و معاملات کمتری در بازار انجام شود.

به گفته وی، کاهش قدرت خرید مردم در سال‌های اخیر باعث شده بازار خودرو مدت‌ها در شرایط رکودی قرار داشته باشد. در چنین وضعیتی، هر افزایش قیمت جدید به معنای کاهش تعداد بیشتری از خریداران بالقوه خواهد بود.

وی افزود: البته این به معنای آن نیست که هیچ خریداری در بازار وجود ندارد. همچنان افرادی هستند که خودرو خرید و فروش می‌کنند و حتی با قیمت‌های جدید وارد معامله می‌شوند، اما مسئله این است که سهم این خریداران نسبت به گذشته کمتر شده است.

صدرایی ادامه داد: هر زمان یک سیگنال افزایشی در بازار شکل می‌گیرد، بخشی از تقاضا فعال می‌شود. افرادی که تصور می‌کنند قیمت‌ها ممکن است باز هم افزایش پیدا کند، برای خرید اقدام می‌کنند. اما این رفتار نمی‌تواند برای همیشه ادامه داشته باشد، زیرا قدرت خرید خانوارها محدود است.

وی تأکید کرد: اگر قیمت خودرو همچنان افزایش پیدا کند، بخشی از متقاضیان عملاً از بازار خارج خواهند شد. بنابراین ممکن است همزمان با افزایش قیمت، حجم معاملات کاهش پیدا کند و بازار وارد رکود عمیق‌تری شود.

این کارشناس بازار خودرو در ادامه درباره نقش چین در شرایط جدید صنعت خودرو گفت: بخش قابل توجهی از قطعات و نهاده‌های مورد نیاز صنعت خودرو از چین تأمین می‌شود و رفتار شرکت‌ها و مجموعه‌های چینی در شرایط جدید اهمیت زیادی خواهد داشت.

وی افزود: اینکه شرکت‌های چینی چه تصمیمی بگیرند، به نوع شرکت، مجموعه، سازمان و تصمیم‌گیری‌های آنها بستگی دارد، اما به نظر من آنها در شرایط جدید محتاطانه‌تر عمل خواهند کرد.

صدرایی تصریح کرد: وقتی یک طرف خارجی در همکاری خود با ایران محتاط‌تر شود، ممکن است در تأمین قطعات یا انجام همکاری‌های تجاری محدودیت‌هایی ایجاد شود. اگر این اتفاق در مقیاس قابل توجه رخ دهد، نتیجه آن می‌تواند کاهش تولید باشد.

وی ادامه داد: کاهش عرضه در بازار خودرو در نهایت روی قیمت‌ها اثر خواهد گذاشت. وقتی عرضه کاهش پیدا کند و تقاضا همچنان وجود داشته باشد، حتی اگر تقاضا به دلیل افت قدرت خرید ضعیف شده باشد، قیمت بازار می‌تواند تحت فشار قرار گیرد.

صدرایی با اشاره به همین مسئله گفت: تقاضا و عرضه باید در کنار یکدیگر دیده شوند. اگر عرضه کاهش پیدا کند، حتی در بازاری که قدرت خرید در آن پایین آمده است، امکان افزایش قیمت وجود دارد؛ به‌خصوص اگر انتظارات تورمی و نگرانی از افزایش بیشتر قیمت‌ها نیز در بازار فعال باشد.

وی تأکید کرد: در شرایط فعلی نمی‌توان تنها یک عامل را برای آینده بازار خودرو تعیین‌کننده دانست. نرخ ارز، تحریم، میزان تولید و عرضه، رفتار شرکت‌های چینی، قدرت خرید مردم و فضای روانی بازار همگی در کنار یکدیگر عمل می‌کنند.

به گفته صدرایی، نتیجه این شرایط می‌تواند بازاری باشد که در آن قیمت‌ها همچنان روند افزایشی داشته باشند، اما تعداد معاملات کاهش پیدا کند. به این ترتیب، فاصله میان قیمت‌های اعلامی و توان واقعی خرید مردم بیشتر خواهد شد.

وی در پایان گفت: اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند، بازار خودرو می‌تواند همزمان با افزایش قیمت با رکود عمیق‌تری مواجه شود؛ بنابراین مسئله اصلی تنها این نیست که قیمت خودرو چقدر افزایش پیدا می‌کند، بلکه باید دید در این قیمت‌ها چه میزان معامله واقعی در بازار انجام خواهد شد.