چرا افزایش قیمت خودرو به رشد تولید منجر نشد؟

 تولید سه خودروساز بزرگ کشور در مردادماه با افتی سنگین مواجه شد، به‌طوری‌که تیراژ ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو نسبت به مرداد سال گذشته ۴۹درصد کاهش یافته است. افت تولید، اما به مرداد محدود نمانده و در پنج‌ماهه امسال نیز مجموع تولید این سه شرکت ۲۹درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است. مقایسه مرداد با تیرماه نیز از کاهش ۳۷درصدی تیراژ حکایت دارد. این در حالی است که خودروسازان در خرداد و تیرماه افزایش قیمت محصولات خود را تجربه کردند و انتظار می‌رفت رشد قیمت، با بهبود منابع مالی، محرک تولید باشد؛ با این حال، آمار کدال نشان می‌دهد تولید در هر سه مقیاس ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و پنج‌ماهه، روندی نزولی داشته است.

در سال‌های گذشته، افزایش قیمت کارخانه‌ای خودرو معمولا با این انتظار همراه بوده که بهبود درآمد خودروسازان، بخشی از مشکلات مالی آنها را کاهش داده و زمینه را برای رشد تولید فراهم کند. با‌این‌حال، آمار مردادماه نشان می‌دهد این رابطه در شرایط فعلی لزوما برقرار نیست. اگرچه قیمت خودرو در خرداد و تیر افزایش یافته، اما تولید در مرداد نه‌تنها رشد نکرده بلکه یکی از شدیدترین افت‌های خود را تجربه کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد مشکل تولید فراتر از قیمت‌گذاری خودرو است.

یکی از مهم‌ترین دلایل احتمالی این افت را باید در سمت عرضه و دشواری تامین قطعات و مواد اولیه جست‌و‌جو کرد. تشدید تحریم‌ها و محدودیت‌های تجاری می‌تواند تامین قطعات خارجی و حتی برخی مواد اولیه را با مشکل مواجه کرده و زمان و هزینه تامین را افزایش داده باشد. در کنار آن، محدودیت‌های ارزی و دشواری تخصیص و انتقال ارز نیز می‌تواند فرآیند تامین قطعات را طولانی کند. در صنعتی که نبود یک یا چند قطعه کلیدی می‌تواند تکمیل خودرو را متوقف کند، اختلال در زنجیره تامین مستقیما خود را در آمار تولید نشان می‌دهد. از سوی دیگر، مشکلات نقدینگی همچنان یکی از گره‌های اصلی زنجیره خودرو است. افزایش قیمت خودرو به معنای ورود فوری منابع مالی به چرخه تولید نیست؛ به‌خصوص اگر همزمان هزینه مواد اولیه، قطعات، دستمزد و هزینه‌های مالی رشد کرده باشد؛ بنابراین ممکن است افزایش قیمت، پیش از آنکه به افزایش توان تولید منجر شود، صرف جبران بخشی از رشد هزینه‌های تولید و بدهی‌های انباشته شده باشد.

افت تقاضا نیز می‌تواند ضلع دیگر ماجرا باشد. رشد قابل‌توجه قیمت خودرو در ماه‌های اخیر، همزمان با کاهش قدرت خرید خانوارها، می‌تواند بخشی از تقاضای موثر بازار را کنار زده باشد. در چنین شرایطی، خودروساز نیز انگیزه و امکان کمتری برای افزایش تولید خواهد داشت؛ به‌خصوص اگر فروش با سرعت تولید همراه نباشد. به بیان دیگر، افزایش قیمت خودرو لزوما به معنای افزایش تقاضا و در نتیجه رشد تولید نیست و حتی می‌تواند در صورت عبور قیمت از توان خرید مصرف‌کننده، نتیجه‌ای معکوس داشته باشد. در این میان، شدت افت تولید پارس‌خودرو نسبت به دو خودروساز دیگر نیز قابل‌توجه است و می‌تواند نشانه‌ای از آسیب‌پذیری بیشتر این شرکت در برابر مشکلات تامین قطعات، نقدینگی و ترکیب محصولات باشد. در مجموع، آمار کدال نشان می‌دهد افزایش قیمت خودرو به‌تنهایی قادر به تحریک تولید نیست و تا زمانی که گره‌های ارزی، تامین قطعه، نقدینگی و تقاضا باز نشود، سیاست افزایش قیمت لزوما به افزایش تیراژ منجر نخواهد شد.

عملکرد خودروسازان زیر ذره‌بین

جزئیات کارنامه خودروسازان که در وب‌سایت کدال منتشر شده است؛ حکایت از افت ۲۹.۳درصدی تولید در پنج ماهه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته دارد. در این میان، عملکرد ماهانه سه خودروساز یعنی ایران‌خودرو، سایپا و پارس خودرو با کاهش ۱۹هزار و ۴۷۳دستگاه معادل ۳۶.۷درصد مواجه شده است. مقایسه حجم تولید خودروسازان در مردادماه امسال نسبت به ماه مشابه سال ۱۴۰۴ نیز از افت ۳۲هزار و ۶۸۸دستگاه معادل ۴۹.۳درصدی حکایت دارد. این در حالی است که مجموع تولید ماهانه خودروسازان در چهارماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته با افت ۲۵درصدی مواجه شده بود. در عین حال، سه خودروساز در تیرماه نسبت به خردادماه ۱۷درصد کمتر تولید کرده بودند.

بررسی عملکرد خودروسازان همچنین نشان می‌دهد که سه خودروساز بزرگ کشور در ماه میانی تابستان، 33 هزار و 516 دستگاه تولید کردند؛ این در حالی‌است که حجم تولید آنها در تیرماه به 52 هزار و 989 دستگاه می‌رسید. علاوه بر این، در حالی ایران‌خودرو، سایپا و پارس خودرو در پنج‌ماهه 1404 موفق به تولید 318 هزار و 669 دستگاه شده بودند که در پنج‌ماهه سال جاری این رقم به 225 هزار و 203 دستگاه کاهش یافته است. مقایسه نقطه‌به‌نقطه حجم تولید هم نشانگر این است که خودروسازان در حالی در مردادماه امسال 33 هزار و 516 دستگاه تولید کردند که در مردادماه سال گذشته این رقم به 66 هزار و 204 دستگاه می‌رسید.

در این میان، عملکرد ایران‌خودرو به‌عنوان بزرگ‌ترین خودروساز کشور نشان می‌دهد که این خودروساز کمترین میزان تولید ماهانه را به نام خود زده است؛ منفی 40 درصد. این خودروساز در حالی در تیرماه موفق به تولید 40 هزار و 194 دستگاه شده بود که در مردادماه این رقم به 24 هزار و 87 دستگاه کاهش یافت. این میزان تولید در مردادماه امسال در مقایسه با مرداد سال گذشته نیز نشان از افت 46.1 درصدی دارد. همچنین ایران خودرو از ابتدای امسال تا مردادماه، 167 هزار و 155 دستگاه تولید کرده است که در مقایسه با پارسال که این رقم به 203 هزار و 271 دستگاه می‌رسید، نشان‌دهنده افت 17.7 درصدی است.

در میان محصولات ایران‌خودرو، گروه پژو در تیرماه به میزان 12 هزار و 561 دستگاه تولید شده بود؛ با این حال این گروه خودرویی در مردادماه تنها هفت‌هزار و 534 دستگاه تولید شده است؛ یعنی افت حدود 39 درصدی. تارا نیز با کاهش تولید قابل‌ملاحظه‌ای همراه شده است؛ 35.1 درصد. رانا نیز در مردادماه نسبت به تیرماه کاهش تولید را ثبت کرده است. این خودرو در تیرماه به میزان هزار و 778 دستگاه تولید شده بود؛ با این حال در مردادماه رقم آن به هزار و 215 دستگاه رسید.

گروه خودروسازی ایران خودرو در مردادماه تولید رانا را 563 دستگاه یعنی معادل 31.6 درصد کاهش داده است. وضعیت خودروی دنا نیز از کاهش تولید خبر می‌دهد؛ از این خودرو در حالی در تیرماه پنج‌هزار و 468 دستگاه تولید شده بود که در مردادماه تولید آن به سه هزار و 338 دستگاه رسید. این یعنی افت تولید این خودرو به حدود 39 درصد رسیده است. بررسی عملکرد ماهانه گروه خودروسازی سایپا از افت بیش از 26 درصدی حکایت دارد. این خودروساز که در تیرماه موفق به تولید 11 هزار و 317 دستگاه شده بود؛ در مردادماه حجم کل تولیدش به هشت‌هزار و 360 دستگاه رسید. عملکرد مردادماه سال گذشته سایپا نشان می‌دهد که که این خودروساز 17 هزار و 104 دستگاه تولید کرده بود، نشان‌دهنده افت تولید نقطه‌به‌نقطه به 51.1 درصد است.

عملکرد سالانه این خودروساز هم همانند دو خودروساز دیگر با افت تولید همراه شده است. در حالی سایپا در پنج‌ماهه امسال 49 هزار و 876 دستگاه تولید کرده است که در مدت مشابه سال گذشته این رقم به 88 هزار و 624 دستگاه می‌رسید. این یعنی خودروساز در این مدت 43.7 درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل تولید کرده است. نگاهی به جزئیات عملکرد دومین خودروساز بزرگ کشور نیز نشان می‌دهد که در حالی از گروه X200 که شامل سه خودروی تیبا، کوییک و ساینا می‌شود در تیرماه 6 هزار و 900 دستگاه تولید شده بود، در میانه تابستان این رقم به پنج‌هزار و 35 دستگاه رسیده است؛ این یعنی افت 27 درصدی. تعداد تولید محصولات چانگان نیز از 163 دستگاه به 66 دستگاه کاهش یافته که حکایت از افت 59.5 درصدی دارد. خانواده شاهین که توسط گروه خودروسازی سایپا تولید می‌شود نیز با افت تولید مواجه شده است. میزان تولید آن در حالی در تیرماه به دو‌هزار و 34 دستگاه می‌رسد که در میانه تابستان این رقم به هزار و 414 دستگاه کاهش یافت. این یعنی تولید این گروه با افت 620 دستگاه معادل 30.4 درصد مواجه شده است.

از سوی دیگر، عملکرد پارس خودرو نشان می‌دهد که این خودروساز در دو بخش سالانه و نقطه‌به‌نقطه کمترین تولید را داشته است. نگاهی به کارنامه ماهانه پارس‌خودرو حکایت از این دارد که در حالی این خودروساز در تیرماه هزار و 478 دستگاه تولید کرده بود که در مردادماه این رقم به هزار و 69 دستگاه کاهش یافت؛ یعنی افت 27.6 درصدی. کارنامه تولید نقطه‌به‌نقطه این خودروساز نیز نشان می‌دهد که در مردادماه سال گذشته چهار هزار و 368 دستگاه تولید کرده بود که در مقایسه با رقم مردادماه امسال از افت 75.5 درصدی خبر می‌دهد. در بخش عملکرد سالانه نیز، پارس خودرو از ابتدای امسال تا ماه پنجم، هشت‌هزار و 172 دستگاه تولید کرده است. این در حالی است که این خودروساز در مدت مشابه سال گذشته 26 هزار و 774 دستگاه تولید کرده بود. بنابراین، تولید سالانه پارس خودرو با افت 69.4 درصدی مواجه شده است. نگاهی به جدول تولید این خودروساز در وب‌سایت کدال نشان می‌دهد که پارس‌خودرو از گروه X200 در تیرماه هزار و هفت دستگاه تولید کرده بود، اما در مردادماه میزان تولید این گروه به 848 دستگاه رسیده است؛ این یعنی افت تولید بیش از 15 درصدی. از خودروی سهند نیز که در تیرماه 266 دستگاه از آن تولید شده است، در مردادماه داغ امسال 131 دستگاه تولید شده است؛ یعنی افت تولید بیش از 50 درصدی.