کد خبر: ۶۱۱۲۴
تاریخ انتشار: ۲۱ اسفند ۱۴۰۲
ریشه اقتصادی سیل مونتاژ؛

علت تمایل به مونتاژکاری در صنعت خودرو چیست؟

صنعت ماشین: کارشناسان و فعالان صنعت خودرو چالش‌های این صنعت را بیشتر نتیجه سیاست‌های دستوری و نفوذ و حضور دولت می‌دانند، این در حالی است که مرکز پژوهش‌های مجلس از زاویه دیگری به این مساله پرداخته و عدم رعایت مقیاس اقتصادی تولید و همگام نبودن آن با هزینه‌های تحقیق و توسعه را دیگر عامل آسیب‌زا معرفی کرده است.
به گزارش صنعت ماشین،

 بازوی پژوهشی مجلس با تکیه بر تجربیات برخی از کشورهای توسعه‌یافته مانند ژاپن و کره جنوبی، تاکید می‌کند که بهتر است تعداد شرکت‌های درگیر صنعت محدود شده و هر یک از آنها با تیراژ بالاتری دست به تولید بزنند. گرچه تعداد شرکت‌های خودروساز در ایران که در تولید خودروی سواری در سال ۱۴۰۲ دخیل بوده‌اند، طبق آخرین آمار وزارت صمت ۱۷شرکت است (که البته تعداد کل آن بیش از ۲۰ شرکت است)، اما بیش از ۸۰درصد از تولید خودرو در اختیار دو خودروساز بزرگ کشور قرار دارد.

علت تمایل به مونتاژکاری در صنعت خودرو چیست؟

این شرایط را بسیاری مولد انحصار در بازار خودروی ایران توصیف می‌کنند، اما گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس می‌گوید تجمیع تولید در تعداد محدودی شرکت‌ می‌تواند منجر به رشد صنعت شود. نمونه موفقی که در این گزارش آمده، مربوط به کره جنوبی است که وقتی با وقفه در رشد تقاضای خودرو روبه‌رو شد، دولت یکی از سه بنگاه موجود را مجبور به خروج از بازار کرد، مشروط به آنکه پس از افزایش تقاضا بازگردد. بااین‌حال، این موضوع نمی‌تواند موجب اقتصادی شدن تیراژ شود، زیرا تقریبا هیچ‌یک از شرکت‌های خصوصی در مقیاس اقتصادی تولید نمی‌کنند و این موضوع منجر به رشد مونتاژکاری در صنعت خودرو شده است.

البته موضوع کاهش هزینه‌های تولید و به‌صرفه کردن تحقیق و توسعه از طریق ادغام شرکت‌های بزرگ خودروساز از سال‌ها پیش در ایران مطرح بوده است. اولین بار این پیشنهاد توسط مهرداد بذرپاش، مدیرعامل سابق سایپا در دهه ۸۰، مطرح شد و پس از آن نیز توسط افراد دیگری تکرار شد.برخی کارشناسان اعتقاد دارند که تنها ادغام بخش تحقیق و توسعه این شرکت‌ها می‌تواند مفید واقع شود. اما به هر صورت انتهای این مسیر باید رفع دغدغه میزان سوددهی شرکت‌ها باشد، موضوعی که به نظر می‌رسد با ساختار نیمه‌دولتی این خودروسازها هنوز حتی دغدغه جدی تصمیم‌گیران هم نیست.  

در واقع مسائل بسیار اساسی‌تری در صنعت خودروی کشور وجود دارد که بدون حل آنها حرکت به سمت تولید در مقیاس اقتصادی یا طرح‌هایی مانند ادغام خودروسازی‌ها یا دست‌کم بخش تحقیق و توسعه آنها چندان ممکن نیست. مهم‌ترین این مسائل را می‌توان استیلای دولت در خودروسازی‌ها دانست. در واقع این موضوع همان کلیدواژه‌ای است که وضعیت صنعت خودرو در ایران را با کشورهای توسعه‌یافته‌ای که مرکز پژوهش‌های مجلس با تکیه بر تجربیات آنها سعی کرده مشکل را ریشه‌یابی کند، متفاوت می‌کند. به عبارت دیگر خودروسازان بزرگ کشور تبدیل به حیاط‌خلوت دولت شده‌اند و این نسخه دولت است که مو به مو در این شرکت‌ها اجرایی می‌شود. این درحالی است که کسب سود ماهیتا نمی‌تواند برای دولت دغدغه اصلی باشد و بسیاری از ملاحظات سیاسی نسبت به کسب سود برای این نهاد از اولویت بالاتری برخوردار هستند و این موضوع از تفاوت ماهوی دولت و بنگاه اقتصادی نشات می‌گیرد. بنابراین اکنون تصمیم‌گیر اصلی بنگاه‌‌‌های تولیدکننده خودرو نهادی است که اساسا به دنبال کسب سود اقتصادی نیست.

نمونه تمام‌عیار این موضوع را می‌توان در قیمت‌گذاری دستوری دید. در مورد خودروسازان بزرگ کشور می‌توان گفت بسیاری از محصولات آنها زیان‌ده است و اساسا رشد تولید این محصولات به نفع آنها نیست. همچنین این مساله باعث می‌‌شود خودروسازان نقدینگی لازم برای سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه را نداشته باشند. بنابراین به نظر می‌رسد تا وقتی دست دولت از صنعت خودروی کشور کوتاه نشود، نمی‌توان به سمت برنامه‌ریزی بلندمدت برای تولید در مقیاس اقتصادی (از حیث عدد تولید در بخش مونتاژ و از جنبه قیمت فروش در خودروسازان بزرگ) و به‌صرفه کردن تحقیق و توسعه رفت.

جزئیات گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس

بازوی پژوهشی مجلس در گزارش خود سعی کرده با بررسی تیراژ خودروسازان بزرگ جهان و هزینه‌ای که برای تحقیق و توسعه مصرف می‌کنند، توصیه‌هایی برای صنعت خودروی کشور داشته باشد. نکته کلیدی بررسی انجام‌شده این  است که طراحی پلتفرم اختصاصی وقتی از لحاظ اقتصادی به‌صرفه است که خودروساز پس از طراحی بتواند روی آن پلتفرم تا چندین سال در تیراژ بالایی تولید کرده و بفروشد.

شرکت‌های مطرح حوزه خودروسازی روی هر پلتفرم خود، مدل‌ها و برندهای مختلفی تولید می‌کنند که در نتیجه آن، تیراژ روی هر پلتفرم عدد بالایی خواهد بود.  به عنوان مثال مجموع تولید خودرو روی پلتفرم MQB Evo شرکت فولکس واگن حدود ۸۶۰هزار دستگاه در سال ۲۰۲۲، مجموع تولید خودرو روی پلتفرم C۲ شرکت فورد حدود ۴۷۲هزار دستگاه در سال ۲۰۲۲ و مجموع تولید خودرو روی پلتفرم  CMF-B HS رنو- نیسان حدود ۵۲۷هزار دستگاه در سال ۲۰۲۱ بوده است. این تیراژ بالا سبب بازگشت سرمایه‌گذاری هنگفت تحقیق و توسعه توسط این شرکت‌ها می‌شود. مرکز پژوهش‌ها اما می‌گوید در بخش خصوصی صنعت خودروی ایران شاهد تولید در مقیاس اقتصادی به شکلی که منجر به تحقیق و توسعه شود نیستیم. طبق آمار و اطلاعات مرکز پژوهش‌های مجلس، تعداد کل خودروهای سواری تولیدی در کشور - اعم از داخلی و مونتاژی - در سال ۱۴۰۱ یک‌میلیون و ۱۸۲هزار دستگاه بوده است. این در حالی است که سهم ایران‌خودرو و سایپا از این آمار بالای یک‌میلیون دستگاه بوده است.  

از میان سایر تولیدکنندگان، شرکت خودروسازی مدیران تیراژ حدود ۹۳هزار دستگاه و بقیه خودروسازان تیراژ کمتر از ۲۷هزار دستگاه داشته‌اند. هرچند مخارج انجام‌شده تحقیق و توسعه در صنعت خودروی ایران در مقایسه با خودروسازان رده‌اول دنیا بسیار پایین بوده است، اما تهیه‌کنندگان این گزارش معتقدند که تولید بسیاری از خودروسازان داخلی حتی همان مخارج تحقیق و توسعه قبلی در صنعت خودرو را نیز پوشش نمی‌دهد.  بازوی پژوهشی مجلس در ادامه هزینه‌هایی را که برای بهبود پلتفرم برخی خودروهای داخلی انجام شده لیست کرده است.

بر این اساس، هزینه بهبود پلتفرم برای سمند ۵۰۰میلیون دلار، سورن ۲۵میلیون دلار، دنا ۵۰میلیون دلار، دناپلاس ۱ میلیون دلار، ۲۰۶ صندوق‌دار ۲۵۰میلیون دلار و تیبا حدود ۱۲۰میلیون دلار بوده است. البته باید توجه کرد که این ارقام بر اساس هزینه‌ای است که خودروسازان به قیمت دلار زمان طراحی این خودروها پرداخت کرده‌اند و به همین دلیل، سمند که اواخر دهه ۷۰ طراحی شده، هزینه بیشتری به دلار را ثبت کرده است.  بازوی پژوهشی مجلس می‌گوید با توجه به اینکه کل تولیدات غیرمونتاژی خودروسازی ایران روی ۶ پلتفرم انجام شده، اگر صنعت خودروی ایران می‌خواهد قدم در راه طراحی پلتفرم اختصاصی و کاهش فاصله با مرز فناوری بگذارد، لازم است کل تیراژ فعلی تولید خودروی سواری غیرمونتاژی در کشور، روی تعداد پلتفرم کمتری تولید شود.

رشد قارچی مونتاژ خودرو

تعداد زیاد خودروسازان در کنار محدودیت تقاضای [واقعی] و همچنین ضعف صادرات سبب شده در عمل بسیاری از خودروسازان سهم زیادی از بازار نداشته باشند. بنابراین از اساس برای هیچ‌یک از خودروسازان خصوصی صرفه اقتصادی ندارد که به سراغ تحقیق و توسعه رفته و موجب پیشرفت تکنولوژیک در صنعت خودروی کشور شوند. نگارندگان گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در این مورد تاکید می‌کنند که «عدم وجود سیاست‌های صنعتی در خودروسازی برای از صرفه خارج کردن مونتاژ قطعات منفصله و تولید در تیراژ پایین، سبب شده است بازیگران جدیدی که در سال‌های اخیر وارد بازار شده‌اند تماما به مونتاژکننده قطعات منفصله تبدیل شوند.»

در‌حالی‌که سیاستگذار خودرویی «انتقال فناوری» را به عنوان شرط اساسی برای واردات خودرو عنوان کرده است، شاهد هستیم که مونتاژ خودرو که سال‌هاست در کشور پا گرفته و بعد از شروع تحریم‌های ثانویه بعد از خروج دونالد ترامپ از برجام، شدیدتر هم شده، عملا نتوانسته منجر به انتقال فناوری و تحقیق و توسعه در شرکت‌های مونتاژکننده شود. شاید یکی از دلایل اصلی این موضوع تولید در مقیاس غیراقتصادی است که منجر به این مساله شده که برای شرکت‌های جدید، تنها مونتاژ خودرو مقرون‌به‌صرفه باشد. به نظر می‌رسد سیاستگذار نیز برنامه‌ای ندارد تا با محدود کردن تعداد مونتاژکاران، آنها را به سمت تحقیق و توسعه سوق دهد. البته باید توجه کرد که امسال سهم خصوصی‌ها از بازار خودروی کشور رشد قابل‌توجهی داشته، اما همچنان تولید آنها در مقیاس اقتصادی قرار ندارد.

عناوین دیگر
نظر شما
15:22 - 1402/12/18
ارباب حلقه ها در ایران؛

آئودی Q4 E-Tron کراس اوور برقی نادین خودرو رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
23:20 - 1402/12/13
واردات خودرو در دولت رییسی (354)

چهار محصول سوزوکی توسط راسا موتور رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
17:10 - 1402/12/13
محصول شرکت KG Mobility؛

"پیکاپ خان" توسط خودروسازی ایلیا می آید +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
16:08 - 1402/12/03
Q4 E-Tron یک کراس اوور تمام الکتریکی؛

آئودی توسط نادین خودرو وارد ایران شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
03:51 - 1402/12/03
شهری و بدون آلاینده؛

نگاهی به KMC E10X فسقلی برقی کرمان موتور +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
16:49 - 1402/11/28
در کنار مدل‌های کیکس، سیلفی و ایکس تریل؛

نیسان قشقایی 2024 توسط نامی خودرو به ایران آمد +تصاویر و مشخصات

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
17:29 - 1403/01/30

این هونگچی می خواهد بنتلی باشد! +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
12:18 - 1403/01/29
مجهز به 3 موتور الکتریکی با 952 اسب بخار می باشد؛

دنزا زد9 جی تی ؛ محصول جدید از ائتلاف ناموفق مرسدس بنز +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
10:29 - 1403/01/28
نتا S واگن ؛

یکی از زیباترین خودروهای چینی به بازار می آید +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
16:01 - 1403/01/25
چری آی کار وی23 ؛

شاسی بلند چری با تیپ جی کلاس مرسدس بنز! +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
14:58 - 1403/01/24
وقتی ایتالیایی، زیبایی خلق می کند؛

کراس اوور جدید آلفارومئو با نام میلانو رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
16:11 - 1403/01/21
مرسدس بنز ئی450؛

این ماشین لوکس مخصوص استفاده روزانه است! +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
22:54 - 1402/12/03
با 326 اسب بخار قدرت؛

تست رانندگی فونیکس تیگو 7 پرو ای پلاس در پیست آیلند +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
02:23 - 1402/12/03
تاکسی بدون پیشرانه بنزینی؛

تجربه رانندگی با KMC e-TAXI کرمان موتور در برج میلاد +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
00:03 - 1402/11/24
کراس اوور خوش استایل چینی؛

تست رانندگی لاماری ایما HEV در پیست آزادی +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
15:48 - 1402/10/28
سدان خانوادگی قدرتمند و جذاب؛

تست رانندگی آریزو 8 سدان لوکس و پرآپشن فونیکس +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
01:27 - 1402/09/08
بزرگترین و لوکس ترین شاسی بلند مدیران خودرو؛

تجربه رانندگی با اکستریم VX کراس اوور لوکس در پیست آیلند +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
00:07 - 1402/09/08
بلندقامت پویا و جسور؛

تجربه رانندگی با اکستریم TXL کراس اوور لوکس مدیران خودرو +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
18:54 - 1402/07/21
با قدرت و آپشن های بیشتر؛

تجربه رانندگی با فونیکس تیگو 7 پرومکس در پیست آزادی +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
19:32 - 1401/12/10
با شروع تمرین های زمستانه؛

فصل جدید فرمول یک 2023 در بحرین آغاز شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
16:40 - 1401/11/28
برای فصل ۲۰۲۳ فرمول یک؛

استون مارتین از خودروی AMR23 رونمایی کرد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
19:49 - 1401/08/23
مدل آفرود پورشه 911 داکار معرفی شد

اسپرت ترین خودروی آفرودی جهان +تصاویر جذاب

نام خبرنگار:
18:16 - 1401/08/21

خودروی فرمول E پورشه 99X جدید معرفی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
01:21 - 1402/12/27
توسط برابوس تیونر معروف آلمانی؛

راکت 1000؛ از سریع ترین بنزهای روی کره زمین آشنا شوید +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
21:49 - 1402/12/23
درباره دو رگه ایرانی آلمانی؛

پروژه مرسدس AMG SL 63 زیر دستان کیوانی +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
13:53 - 1402/11/30
شاسی بلند و سدان را فراموش کن، ون را ببین!

نسخه خاص ون فورد ترانزیت رونمایی شد +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
16:32 - 1402/10/08
بنز شاسی بلند نصفه که 1.3 میلیون دلار ارزش دارد!

جی کلاس کابریولت Refined Marques خودرو رویایی و کمیاب +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
12:50 - 1402/07/26
هایلوکس جی آر اسپرت2 ؛

پیکاپ جدید تویوتا از انگلیس طلوع می کند! +تصاویر

نام خبرنگار:
14:18 - 1402/06/25
با ۱۰۰۰ اسب بخار قدرت؛

تیونینگ آئودی RS6 و RS7 توسط ABT معرفی شد +تصاویر

نام خبرنگار: محسن صادقی
15:24 - 1403/01/25
خاص ترین بی ام و سری 7؛

از این بی ام و فقط یک دستگاه در جهان موجود است +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
23:16 - 1403/01/20
اولین محصول پرفروش پژو در ایران که 6 هزار تومان فروخته شد؛

این خودرو را می توانستید در ایران بخرید و در اروپا تحویل بگیرید +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
14:01 - 1403/01/08
اگر تصور می کنید فناوری هیبرید در خودرو یک رویداد جدید است!

نخستین خودرو هیبریدی توسط پورشه در سال 1900 ! +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
16:50 - 1403/01/07
کامیون مفهومی جنرال موتورز در سال 1965 تولید شد؛

شورولت توربو تیتان 3 ؛ عجیب ترین کامیون آمریکا +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
22:55 - 1402/12/27
گل GTI ؛

خودرو 30 ساله ای که هنوز هم حریف می طلبد! +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین
01:02 - 1402/12/25
اولین محصول و پرچم دار رده پونی کار؛

خودروی باراکودا ؛ از افسانه تا یک بازسازی دیدنی و ناب +تصاویر

نام خبرنگار: تحریریه صنعت ماشین