ضربه بزرگ جنگ به صنعت خودرو کشور

 آمار تولید بهاری سه خودروساز بزرگ کشور در سال جاری نشان می‌دهد که صنعت خودرو هنوز از تبعات جنگ، اختلال در زنجیره تامین و بی‌ثباتی اقتصادی فاصله نگرفته است؛ هرچند روند تولید در خردادماه نشانه‌هایی از بازگشت تدریجی به مدار عادی را مخابره می‌کند. داده‌های منتشرشده در سامانه کدال حکایت از آن دارد که سه خودروساز بزرگ کشور در مجموع طی سه‌ماه نخست امسال ۱۲۵هزار و ۴۴۶دستگاه خودرو تولید کرده‌اند؛ رقمی که در مقایسه با تولید ۱۹۳هزار و ۱۲۶دستگاهی مدت مشابه سال گذشته، از افت ۳۰درصدی حکایت دارد. این در حالی است که وضعیت تولید در دو ماه نخست سال حتی نامطلوب‌تر بود و مجموع تولید خودروسازان تا پایان اردیبهشت نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۸درصد کاهش داشت.

بهبود نسبی عملکرد خردادماه موجب شد بخشی از این جاماندگی جبران شود و در نهایت افت تجمعی تولید سه‌ماهه به ۳۰درصد کاهش یابد؛ موضوعی که از تغییر تدریجی شرایط تولید خبر می‌دهد. کارنامه خودروسازان نشان می‌دهد شدت افت تولید سه‌ماهه در میان سه شرکت یکسان نبوده است. ایران‌خودرو با وجود کاهش ۱۵درصدی تولید، کمترین افت را تجربه کرده، اما سایپا با افت ۴۷.۲درصدی و پارس‌خودرو با کاهش ۶۹درصدی تولید، بیشترین آسیب را از شرایط ماه‌های ابتدایی سال متحمل شده‌اند. به‌ویژه پارس‌خودرو که بیشترین افت تولید را در این بازه به خود می‌بیند.

اما افت تولید بهار را می‌توان حاصل چند عامل دانست. نخست آنکه پس از پایان تعطیلات نوروزی به‌دلیل شرایط جنگی و مسائل امنیتی، خطوط تولید خودروسازان برای حدود یک هفته متوقف شد. این وقفه در شرایطی رخ داد که صنعت خودرو همزمان با محدودیت‌های ارزی، کمبود فولاد و دشواری تامین مواد اولیه نیز روبه‌رو بود. از سوی دیگر، آسیب‌دیدگی بنادر جنوبی کشور، روند واردات قطعات و مواد اولیه را با اختلال مواجه کرد و بخشی از برنامه تولید خودروسازان را به تعویق انداخت. در چنین فضایی، کاهش تیراژ بیش از آنکه ناشی از ضعف تقاضا باشد، نتیجه محدودیت‌های سمت عرضه و اختلال در تامین نهاده‌های تولید بود.

با این حال، آمار خردادماه تصویر متفاوتی از وضعیت صنعت خودرو ارائه می‌دهد. اگرچه تولید ایران‌خودرو نسبت به اردیبهشت تقریبا بدون تغییر باقی مانده، اما سایپا موفق شده تولید خود را ۲۸درصد افزایش دهد و پارس‌خودرو نیز رشد ۲۱درصدی را ثبت کرده است. در مجموع، تولید سه خودروساز بزرگ کشور در خرداد نسبت به اردیبهشت ۷درصد افزایش یافته که نخستین نشانه خروج تدریجی صنعت از شرایط بحرانی ابتدای سال محسوب می‌شود.

رشد ماهانه تولید را می‌توان نتیجه بازگشت تدریجی زنجیره تامین به وضعیت باثبات‌تر، کاهش بخشی از محدودیت‌های ناشی از جنگ و ازسرگیری فعالیت منظم خطوط تولید دانست. هرچند این افزایش هنوز برای جبران افت سنگین فروردین و اردیبهشت کافی نیست، اما نشان می‌دهد صنعت خودرو در حال بازیابی ظرفیت از دست‌رفته خود است. چشم‌انداز ماه‌های آینده نیز تا حد زیادی به تداوم ثبات در تامین ارز، مواد اولیه و قطعات وابسته است. از سوی دیگر، افزایش قیمت محصولات، به‌ویژه در ایران‌خودرو، می‌تواند منابع مالی بیشتری در اختیار خودروسازان قرار دهد و توان آنها را برای خرید مواد اولیه، تسویه مطالبات قطعه‌سازان و افزایش تیراژ تقویت کند. اگر این متغیر‌ها در مسیر باثباتی قرار گیرند، احتمال آن وجود دارد که از تابستان امسال روند تولید شتاب بیشتری بگیرد و بخشی از افت سنگین بهار در ماه‌های آینده جبران شود.

عملکرد خودروسازان زیر ذره‌بین

جزئیات کارنامه سه خودروساز بزرگ کشور در خردادماه که روی وب‌سایت کدال به‌روزرسانی شده است، حکایت از افت ۳۰درصدی تولید در سه‌ماه۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل دارد. در این بین، رکورد افت تولید به نام پارس خودرو ثبت شده است؛ این خودروساز در سه‌ماه ابتدای سال جاری ۱۲هزار و ۴۴۹دستگاه معادل ۶۸.۸درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کمتر تولید کرده است. پس از آن، نام سایپا مشاهده می‌شود که در این مدت ۴۷.۲درصد با افت تولید مواجه شده است. اما در این بین ایران خودرو با وجود افت تولید، عملکرد بهتری را ثبت کرده؛ ۱۵درصد کمتر از سه‌ماه پارسال. عملکرد ماهانه سه خودروساز، اما با رشد بیش از ۷درصدی همراه شده که در این بین بیشترین رشد تولید مربوط به گروه خودروسازی سایپاست. این خودروساز در حالی در اردیبهشت‌ماه ۱۲هزار و ۴۶۵دستگاه خودرو تولید کرده بود که در خرداد با افزایش ۲۷.۹درصدی این تعداد به ۱۵هزار و ۹۴۷دستگاه رسید.

نگاهی به عملکرد سه‌ماهه سه خودروساز نشان می‌دهد که ایران خودرو در حالی بهترین عملکرد را در میان دیگر خودروسازان دارد که مجموع تولید آن در سه‌ماه ابتدای ۱۴۰۵ به ۱۰۰هزار و ۶۹۲دستگاه می‌رسد. این در شرایطی است که این خودروساز در مدت مشابه سال قبل ۱۱۸هزار و ۵۳۲دستگاه تولید کرده بود؛ یعنی ۱۷هزار و ۸۴۰دستگاه کمتر از سال ۱۴۰۴. در این میان، بیشترین میزان تولید به گروه پژو با ۳۰ هزار و ۸۶۲ دستگاه خودرو تعلق دارد؛ هرچند در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته افت ۱۶.۳درصدی را نشان می‌دهد. مجموع تولید گروه خودروسازی سایپا نیز در سه‌ماه ابتدای امسال به ۲۹هزار و ۸۳۹دستگاه می‌رسد. این در حالی است که این خودروساز در مدت مشابه سال گذشته ۵۶ هزار و ۵۲۴ دستگاه تولید کرده بود که حکایت از افت ۲۶هزار و ۶۸۵دستگاهی معادل ۴۷.۲درصدی دارد. در این بین رکورد تولید در دست خانواده X ۲۰۰ شامل تیبا، کوئیک و ساینا قرار دارد که مجموع تولید آنها در سه‌ماه نخست امسال به ۱۹هزار و ۱۳۲دستگاه می‌رسد.

گروه خودروسازی پارس خودرو هم که با افت تولید قابل‌توجهی در سه‌ماه نخست امسال مواجه شده؛ در این مدت ۵هزار و ۶۲۱دستگاه تولید کرده است، حال آنکه که مجموع تولید این خودروساز در مدت مشابه سال قبل به بیش از ۱۸هزار دستگاه می‌رسید. این یعنی مجموع تولید این خودروساز با کاهش ۱۲ هزار و ۴۴۹ دستگاه معادل ۶۸.۸درصد همراه شده است. با این حال، اما عملکرد خودروسازان در خردادماه امسال نسبت به ماه اردیبهشت با رشد تولید مواجه شده است. در این میان، بیشترین افزایش تولید مربوط به گروه خودروسازی سایپاست. تولید این خودروساز در خردادماه به ۱۵ هزار و ۹۴۷ دستگاه می‌رسد. این در حالی‌است که تولید آن در اردیبهشت ۱۲ هزار و ۴۶۵ دستگاه بود. این یعنی تولید این خودروساز سه هزار و ۴۸۲ دستگاه معادل ۲۷.۹درصد با افزایش مواجه شده است. فروش این خودروساز نیز در خردادماه با افزایش ۷۳.۵درصدی در ماه خرداد مواجه شده است. سایپا در خرداد امسال ۱۵هزار و ۳۶۱دستگاه به فروش رسانده است، حال آنکه فروش این شرکت در ماه اردیبهشت هشت هزار و ۸۵۰ دستگاه بود.

بعد از سایپا نوبت به پارس خودرو می‌رسد که بیشترین تولید را در سایت کدال ثبت کرده است. این خودروساز در حالی ۲هزار و ۷۶۱دستگاه در خردادماه تولید کرده که رقم تولید آن در دومین ماه سال به ۲هزار و ۲۸۷دستگاه می‌رسید. این یعنی تولید پارس خودرو با رشد ۲۰.۷ درصدی مواجه شده است. فروش این خودروساز، اما با افت همراه بوده؛ ۴۰.۵درصد. این شرکت در اردیبهشت‌ماه ۳هزار و ۱۲۷دستگاه به فروش رسانده بود؛ اما در خردادماه با کاهش هزار و ۲۶۸دستگاه مواجه شد. در این میان تولید ماهانه ایران‌خودرو تقریبا ثابت مانده است؛ این خودروساز بزرگ کشور در اردیبهشت امسال ۴۴هزار و ۹۷۶دستگاه تولید کرد، تولید آن در ماه خرداد نیز به ۴۴هزار و ۷۲۹دستگاه می‌رسد. این شرکت در خردادماه ۲۴هزار و ۷۸۹دستگاه نیز به فروش رساند. این در شرایطی است که فروش آن در اردیبهشت‌ماه به ۴۱هزار دستگاه می‌رسید که خبر از افت ۳۹.۵درصدی می‌دهد.